Bij toeval las ik in het gemeentearchief van Zeist een briefje van de Douairière van Loon, geb. Voombergh, aan de burgemeester van Zeist, de heer C. Costerman. De brief is gedateerd 12 december 1891. Mevrouw Van Loon bezat de buitenplaats Hoog Beek en Royen aan het begin van de Driebergseweg, op de hoek met de Laan van Beek en Royen. Wat was het geval? Mevrouw antwoordt op het verzoek van de gemeente om het eigendom van het voetpad in de Laan van Beek en Royen af te staan. Zij schreef: … moet ik tot mijn leedwezen mededeelen, dat ik niet genegen ben het eigendom van het voetpad … af te staan aan de gemeente, noch toe te staan dat dit pad worde hard gemaakt omdat dit niet geschieden kan zonder schade voor de boomen …

Ik vraag mij af om welke verharding – met schadelijke gevolgen voor de bomen – het zou kunnen gaan, anno 1891. Wie weet het antwoord?
Karen Veenland-Heineman

Root house van Wrest Park

GETIPT
Rustic Retreats: Grottos and Hermitages in the 18th Century Garden
13th July 2017. 10:00am – 5:00pm
Wrest Park, Bedfordshire

A day conference exploring the fascinating world of grottos, hermitages and root houses. These intriguing buildings, though often overlooked, offer insights into the interface between literature, antiquarianism, mysticism and garden design in the 18th century. Papers will be exploring their origins, popularisation and decline; the cultural, horticultural and aesthetic context in which they were created, and recent efforts to survey and restore them.
The conference is being held at Wrest Park with an opportunity to visit the fabulous gardens, including the picturesque Bath House and Mithraic Glade, with its altar and the site of a root house.
Confirmed speakers include Brian Dix (garden archaeologist), Prof. Gordon Campbell (author of The Hermit in the Garden), Katherine Myers, Dr Judy Preston, Hazelle Jackson, Diana Reynell and Daniëlle Westerhof.
Tickets: £20 (including lunch and refreshments)
To book tickets please call our dedicated sales team on 0370 333 1183 (Mon-Fri 8.30am – 5.30pm, Sat 9am – 5pm)
For more information and a full programme contact: andrew.hann@english-heritage.org.uk or emily.parker@english-heritage.org.uk

OPGEPIKT
Tussen Vecht en Eem heeft in samenwerking met de Vrienden van het Gooi, AWN Naerdincklant, de Stichting Omgevingseducatie, het GNR en IVN – weer een bijzondere themaleergang gooiologie georganiseerd, die wordt aangeboden via Volksuniversiteit Het Gooi.

Tot het belangrijkste historisch erfgoed van het Gooi en ommelanden behoren ook de zeventiende-eeuwse buitenplaatsen in ‘s-Graveland en langs de Vecht en de Angstel en de negentiende-eeuwse villaparken in Baarn, Bussum en Hilversum.

In een drietal lessen wordt ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van buitenplaatsen, landgoederen en villaparken tussen Vecht en Eem, op de architectuur en bewoningsgeschiedenis, evenals op de tuingeschiedenis van de buitenplaatsen en het beheer.

De leergang vindt plaats in Infoschuur ‘t Gooi, Naarderweg 103A, 1217GL Hilversum (Aan de weg N 524, tussen station Bussum-Zuid en station Hilversum mediapark). Drie woensdagavonden van 19.30 tot 22.00, met:
15 maart: drs. Juliette Jonker: Geschiedenis van de buitenplaatsen aan de Vecht en de Angstel
22 maart: drs. Annette Koenders: Buitenplaatsen & Villawijken in het Gooi en Eemland;
5 april: Johan van Galen Last: Tuingeschiedenis en beheer van buitenplaatsen aan de hand van de buitenplaatsen in ’s Gravenland

15 april zaterdag: excursie met fiets (max.7 kilometer) langs de buitenplaatsen van Natuurmonumenten in ‘s-Graveland
o.l.v. Johan van Galen Last. 10.00 uur tot uiterlijk 13.00 uur. Start bij bezoekerscentrum Natuurmonumenten. Noordereinde 54b, 1243 JJ ‘s-Graveland.

Zie ook Volksuniversiteit Het Gooi (ook voor aanmelden)

INGEZONDEN
Donderdag 23 maart 2017, symposium Groen erfgoed LEEFT, over het behoud en de toekomst van ons groen erfgoed. Behoud van groen erfgoed vraagt inzet op diverse fronten. Op vier daarvan richt het symposium zich: inventarisatie van cultuur-historische landschapselementen, het beheer, noodzakelijke wet- en regelgeving, en tot slot toepassingsmogelijkheden gebaseerd op kennis van vroeger.

Vanaf 08.30 Inloop
09.15 Opening, Louis Dolmans (Stichting Heg&Landschap); Dagvoorzitter:  Henk Kieft
09.30 – 10.05 Bomen en struiken in landschapselementen als cultuurhistorisch erfgoed, Bert Maes (Ecologisch Adviesbureau Maes)
10.05 – 10.40 Autochtoon plantsoen; Behoud oorspronkelijke genenbronnen van bomen en struiken en kansen voor cultuurhistorie én biodiversiteit, Lammert Kragt (Hoofd Zaad&Plantsoen Staatsbosbeheer)
10.40 – 11.10 Pauze
11.10 – 11.45 Behoud van levend houtig erfgoed in Vlaanderen, Arnout Zwaenepoel (West-Vlaamse Intercommunale)
11.45 – 12.20 Project Beuningse waarden, het  ‘Weurtsche straatje’ uitgelicht, Patricia van Eijndthoven (Provincie Gelderland)
12.20 – 14.00 Lunch en infomarkt
14.00 – 14.45 Cyclisch heggenbeheer en digitaal beheerprogramma BOOM, Lex Roeleveld en Peter Ceelen (Stichting Heg&Landschap)
14.45 – 15.20 Bomen van Betekenis voor de natuur, de gezondheid van de mens en nog veel meer, Louis Dolmans (Stichting Onze Waal)
15.20 – 15.55 Pauze
15.55 – 16.30 Cultuurhistorie als kans voor duurzaam boeren, de Herenboerderij als voorbeeld, Geert van der Veer (Herenboeren en Vangroenewaarde)
16.30 – 17.00 Plenaire afsluiting, Henk Kieft

Café ‘t  Centrum
Pastoor van der Marckstraat 7
6551 ZN Weurt

Zie uitnodiging met alle details, opgave via dit formulier.

Bloembedden in gazon van Oranjestein (2007)  Foto: Jan Holwerda

Oranjestein (Oranjewoud) kennen we van o.a. de fantastische tuinsieraden, maar ook vanwege de bloemperken verspreid in het door verdiept liggende smalle zandpaden doorsneden gazon ten zuiden van het hoofdhuis. Boven een van de perken staat een laat ik het maar glazen kap noemen, op smalle ijzeren staanders en bekroond met een heksenbol. Wie een benaming weet mag het zeggen…
Dit bouwsel kwam een keer ter sprake en ik stuurde betreffende persoon de onderstaande zomerse foto (hij kende alleen het lege ‘winterbeeld’). Zijn reactie was: ‘Blijf het een bijzonder bouwwerkje vinden. Zo te zien om te voorkomen dat de geraniums verregenen. Mijn oma deed dat door oude paraplu’s te plaatsen boven de bloembakken als er onweersbuien werden voorspeld. Het bouwwerkje zal de luxe variant zijn.’
Jan Holwerda

Bouwsel/glazen kap boven de geraniums (Oranjstein 2007)  Foto: Jan Holwerda

Op vrijdag 7 april organiseert Stichting Kastelen, Buitenplaatsen en Landgoederen (SKBL) in samenwerking met het Prins Bernhard Cultuurfonds de studiedag Groninger borgen en borgtuinen.
Tijdens de studiedag staat het behoud van de Groninger borgen en hun borgtuinen centraal. Er is aandacht voor de samenhang tussen deze borgen en hoe die kan bijdragen aan de bekendheid over de borgen bij een breed publiek. De studiedag is vooral bedoeld voor mensen die professioneel betrokken zijn bij de borgen.
De studiedag vindt plaats op boerderijborg de Piloersemaborg in Den Ham en er is plaats voor maximaal 75 personen.

Programma:
09.30 – 10.00 koffie/lekkers ontvangst in Den Ham. Hier is ruime parkeermogelijkheid
10.00 – 10.20 welkomstwoorden door organiserende partijen
10.20 – 10.50 Wendy Tromp, Landschapsbeheer Groningen, over Borgen, kastelen van het hoge noorden, verbindingen en wisselwerkingen
10.50 – 11.20 Els van der Laan, Noordpeil, over de Noordelijke Lustwarande
11.20 – 11.50 Geert Pruiksma, directeur Borg Nienoord/Nationaal Rijtuigenmuseum, over Borg Nienoord
11.50 – 12.00 Ruimte voor discussie en vragen
12.00 – 13.15 Groninger broodlunch
13.15 – 13.45 Lezing geschiedenis Piloersemaborg
13.45 – 14.15 Bezichtiging borg en tuin
14.15 – 14.45 Pauze
14.45 – 15.15 Jurgen van Beek, Bureau RAAP/regio Noord, over geofysisch onderzoek, resultaten en toepassingen.
15.15 – 15.45 Martin van Bleek, adviseur cultuurhistorie bij het Gelders Genootschap, over inzichten in-, waardering voor- en het behoud van historische interieurs
15.45 – 16.15 Alma Huisken, culinair journalist
16.15 – 16.30 Ruimte voor discussie
16.30 – 18.00 Afsluitende borrel

Studiedag Groninger borgen en hun tuinen
7 april 9:30–18:00
Piloersemaborg, Sietse Veldstraweg 25-27  9833 TA DEN HAM

Voor alle details, kosten en aanmelding zie Uitnodiging

Sonsbeek (1834-1845 Arnhem)  Bron: Gelders Archief

Op zaterdagmiddag 8 april 2017 organiseert Cascade wederom de jaarlijkse Ronde Tafel Conferentie, in Stadsvilla Sonsbeek te Arnhem.

Tijdens deze bijeenkomst staan interessante tuinhistorische onderwerpen op de agenda, standpunten over actuele kwesties komen aan bod en nieuws over lopend of recent afgesloten onderzoek wordt gepresenteerd. Deze RTC is tevens de opmaat voor het symposium rond het thema Verdwenen Tuinen, dat wij volgend jaar willen houden. Graag willen we van gedachten wisselen over de invulling van dit thema.

Ook niet-donateurs van Cascade worden hierbij van harte uitgenodigd de Ronde Tafel Conferentie bij te wonen.

Het programma van de middag ziet er als volgt uit:
12.30 – 13.30 Lunch (facultatief)
13.30 – 14.00 Ontvangst door bestuur met koffie of thee
14.00 – 14.10 Welkom en toelichting op het thema Verdwenen Tuinen door voorzitter Johan Carel Bierens de Haan
14.10 – 14.35 De Triomf van Beeckestijn, Andries Vonk
14.35 – 15.00 De tuinkunst van de Nationaalsocialisten, 1933-1940, Wim Meulenkamp
15.00 – 15.15 Een Japanse waaier in de polder, Joost S.H. Gieskes
15.15 – 15.45 Pauze met koffie/thee
15.45 – 16.00 Speakerscorner
16.00 – 16.30 Landschappelijke lijnen van de landschapsparken Eelde Paterswolde, een cartografische verkenning, Els van der Laan-Meijer
16.30 – 17.00 Een in 1799 gemaakte zesweekse reis langs Nederlandse buitenplaatsen, Jan Holwerda
17.00 – 18.00 Borrel (op eigen rekening)

Deelname inclusief koffie/thee, zonder lunch: € 10,- per persoon / niet-donateurs € 15,- / studenten € 5,-. Kosten inclusief koffie/thee én lunch: € 26,50 per persoon / niet-donateurs € 31,50 / studenten € 21,50.

Voor aanmelden en alles op een rij: Aanmeldformulier Cascade RTC 2017.

ZO MAAR (mooie plaatjes)
Huys en Thuyn van de Generael Weck tot (ca. 1700), Mattheus Berkenboom  Bron: Geheugen van Nederland

Bovenstaande afbeelding kende ik al wel, want Lent is een dorp niet ver van mijn woonplaats. Recent kwam de afbeelding in Geheugen van Nederland opnieuw onder mijn ogen, en met inzoomen krijg je meer details, zie onder en hier.

Uitsnede met een piramide en berceau of prieel in de tuin, in de achtergrond het Valkhof.

Het betreft huis en tuin van Coenraad Wecke, militair met als hoogste rang generaal-majoor, te Lent. In 1700 verkreeg hij van Nijmegen toestemming om bomen langs de weg voor zijn huis te planten.

Gezicht op Nijmegen uit het Noorden – Urbs Imperialis Noviomagum Gelrie Primaria (1683), Jan van Call

De ligging komt fraai in beeld op Gezicht op Nijmegen uit het Noorden – Urbs Imperialis Noviomagum Gelrie Primaria, door Jan van Call. De afbeelding dateert uit 1683, circa 20 jaar voordat Wecke het huis liet verbouwen of opnieuw optrekken. Het gaat om het huis in de linkerbenedenhoek. In de achtergrond Nijmegen, aan de Waal, met de schipbrug als verbinding tussen de Betuwe en de stad. Achter het betreffend huis een kolk/wiel en voor het huis een trekvaart. Dit is de Grift, de toenmalige waterverbinding tussen Nijmegen en Arnhem, over Elst. Het Pannerdensch Kanaal bestond nog niet (vanaf 1701 gegraven, vanaf 1707 bevaarbaar), om van Nijmegen naar Arnhem te varen moest men eerst een flink stuk stroomopwaarts gaan of vracht via de Grift laten vervoeren.
De tuinen werden vanaf 1931 bedolven door het talud van de hoofdweg van de vanaf dat jaar gebouwde Waalbrug. Het huis stond nog een tijd ingeklemd tussen de hoofdweg en de toerit vanuit Lent (en bestaat niet meer).
Jan Holwerda

Huis Wecke ingesloten tussen talud van de hoofdweg naar de Waalbrug en de toerit vanuit Lent (na 1936)

OVERGENOMEN
Op vrijdag 17 maart 2017 houdt de Werkgroep voor de Geschiedenis van de Kartografie een studiemiddag die gewijd is aan ‘Tuinkaarten’. Tegen de achtergrond van de expositie ‘De oudste tuin van Nederland’ in Kasteel Huis Bergh te ‘s-Heerenberg wordt door diverse sprekers op dit thema ingegaan.

Programma
* 13.00-13.30 uur Ontvangst door Diane Visser, Directeur Kasteel Huis Bergh
* 13.30-14.00 uur Carla Oldenburger, voormalig conservator Bibliotheek Wageningen Universiteit: De geschiedenis van de Nederlandse tuinarchitectuur, aan de hand van kaartmaterialen. Aan de hand van een reeks voorbeelden wordt de geschiedenis van de tuinarchitectuur in Nederland nader toegelicht.
* 14.00-14.30 uur Liesbeth Missel, conservator Bijzondere Collecties Wageningen Universiteit: ‘Tuinkaarten’, typologie, onderzoek & gebruik. Net als bij alle kaarten is het goed om verschillende soorten “tuinkaarten” te onderscheiden aan de hand van het doel waarvoor, en de manier waarop ze vervaardigd zijn.
* 14.30-15.00 uur Pauze, koffie / thee
* 15.00-15.30 uur Lida Ruitinga, conservator kaarten en atlassen Vrije Universiteit Amsterdam: Landgoederen kleurrijk in kaart gebracht. De Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit beschikt over ruim 300 topografische kaarten waarop Nederlandse landgoederen met de hand staan ingekleurd. Hoe kwamen deze kaarten in het bezit van de bibliotheek? Wat is er gedaan is om ze toegankelijk te maken voor het publiek?
* 15.30-16.00 uur Peter Bresser, archivaris Kasteel Huis Bergh: Kaarten in het archief
van Huis Bergh. Hoe is het archief tot stand gekomen? Wat laat het zien?
* v.a. 16.00 uur Rondleiding door Diane Visser en bezoek aan expositie ‘De Oudste Tuin van Nederland’ en borrel na afloop.

Kasteel Huis Bergh
Hof van Bergh 8
7041 AC ‘s-Heerenberg

De kosten voor deze studiemiddag bedragen € 23,– U kunt zich opgeven door dit bedrag vóór 14 maart over te maken op IBAN NL89INGB0004878973 t.n.v. GIN-Historische Kartografie te Zoetermeer. Het maximum aantal deelnemers is 80, dus wacht niet te lang met aanmelden indien u van deelname verzekerd wilt zijn.

Zie ook Cascade bericht van 4 april 2016 en dat van 20 april 2016.

Dat de tentoonstelling er al jaren aan zat te komen wisten we dankzij Martin vd B al. Vanaf 19 februari is het dan zover: Een koninklijk Paradijs – Aert Schouman en de verbeelding van de natuur.

Gisteren plaatste het Dordrechts Museum de koninklijke behangsels uit Paleis Huis ten Bosch in de tentoonstelling. In de tentoonstellingsruimte is de kamer nagebouwd waar de stukken oorspronkelijk voor bedoeld waren: het Vogelkabinet in het Nieuwe Stadhouderlijk Kwartier in Den Haag. Bezoekers kunnen er vanaf 19 februari binnenwandelen en de kamergrote behangschilderingen bekijken die straks in Paleis Huis ten Bosch komen te hangen.

Aert Schouman (1710-1792) behoort tot de belangrijkste Nederlandse kunstenaars van de achttiende eeuw. Hij was vooral befaamd om zijn aquarellen van ‘in- en uitlandsche’ vogels, zoogdieren en planten, en zijn vogelbehangsels. De kunstenaar had een grote belangstelling voor de natuur en beschilderde volledige kamers met doorlopende landschappen vol dieren. ‘Wij’ kennen hem vooral ook van zijn tekeningen van buitenplaatsen en tuinen.

Een koninklijk Paradijs – Aert Schouman en de verbeelding van de natuur
Dordrechts Museum
19 februari t/m 17 september
Zie website Dordrechts Museum

Onder dezelfde titel verschijnt ook een boek:
Emile Havers e.a., Een koninklijk paradijs. Aert Schouman en de verbeelding van de natuur, Zwolle 2016, ISBN 9789462581852, € 29,95, 360 p.