Tuinhistorisch Genootschap Cascade

Het Tuinhistorisch Genootschap Cascade is opgericht in 1987 en in 1997 omgezet in een stichting. 
Het interdisciplinaire vakgebied geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur wordt in Nederland beoefend door historici, praktisch geschoolden en persoonlijk geïnteresseerden.  Onder hen bevinden zich historici, kunsthistorici, historisch geografen, neerlandici, biohistorici, tuin- en landschapsarchitecten, biologen, dendrologen, kwekers, hoveniers en geïnteresseerde eigenaren/beheerders van historische tuinen, parken en buitenplaatsen.  Zij allen ontmoeten elkaar in het Tuinhistorisch Genootschap Cascade.

Bron: Dordrechts Museum

In het Rembrandtjaar heeft het Dordrechts Museum een schitterend schilderij aangeboden gekregen door de vrijwilligers van het museum. Het betreft portret van echtpaar in tuin, van Samuel van Hoogstraten (1627-1678), die het schilderij vervaardigde op 20 jarige leeftijd. Het schilderij is gedateerd 1647, waarschijnlijk het jaar dat Van Hoogstraten vanuit Amsterdam naar Dordrecht terugkeerde.

Op dit schilderij zijn de echtlieden Johan Cornelisz. Vijgenboom en Anneken Joosten Bogaert afgebeeld. Johannes was kruidenier en diaken in de Doopsgezinde Broederschap. Zij staan -gekleed in het zwart- hand in hand op een tuinpad dat leidt naar een Hollands classicistisch huis in Dubbeldam (Huis Dubbeldam?). Links de man met tulp in de hand die hij -als bewijs van trouw- aanbiedt aan zijn vrouw rechts. Het pad, dat verspreid beplant is met veelal gestreepte tulpen, geeft toegang via een begroeide latwerk-poort met drie torentjes, tot het buiten. Aan beide zijden van het toegangspad zien we tuinen met hekken gesierd met houten knoppen, zoals gebruikelijk in die tijd. De invloed van de Italiaanse tuinkunst, zoals we die ook kennen van de prenten van Hans Vredeman de Vries en later van Jan van der Groen, is hier duidelijk waarneembaar.

Het bijzondere van dit schilderij is dat het heel duidelijk een werk is dat gemaakt is naar de werkelijkheid en dat is voor een tuinschilderij uit de eerste helft van de 17de eeuw echt bijzonder. Zoveel voorbeelden zijn daar niet van. Zie verder het persbericht  van het Dordrechts Museum.  CO

Er is een overweldigende belangstelling voor het Rob Leopold Symposium, op do.16 november as. Helaas heeft het Cascade-bestuur gisteren moeten besluiten de intekening voor dit symposium te moeten sluiten. U kunt zich nog wel opgeven, maar u wordt geplaatst op een reservelijst. Op het ogenblik staat de klok op 112 deelnemers en 100 is het maximum voor de zaal. We zullen nog proberen wat te schikken. Als u zich nog opgeven wilt, houden we u op de hoogte van de eventuele kansen.

Daarnaast maken we de lezers van deze weblog attent op de Rob Leopold Memorial website, "This is a tribute to the memory of Rob Leopold, a man who inspired many people to achieve things they thought could only exist in the realm of their dreams". De site is vorige week gestart en gemaakt door Leo den Dulk. Het is de bedoeling dat ieder die dat wenst een herinnering aan Rob Leopold achterlaat in welke vorm dan ook. CO

Tijdens onze voorjaarsexcursie te Tilburg maakte Karen Veenland-Heineman een opmerking tegen mij over digitalisering van uitgaven (tijdschriften) van plaatselijke en regionale Utrechtse historische verenigingen, denk aan die van Zeist of Utrecht. Ik vond dit materiaal niet direct en vervolgens zonk de opmerking naar m’n achterhoofd. Maar nu stootte ik er alsnog op, en dit gaat avonden en weekenden kosten, maar gelukkig komt de winter eraan.

Het materiaal is te vinden op een website waarop gedigitaliseerde werken uit de bijzondere collecties van de Utrechtse Universiteitsbibliotheek worden aangeboden. Onder Collecties (links)staat o.a. Geschiedenis van Utrecht.

Aldaar is een 10-tal series te vinden. Bv. Bulletin van de Van de Poll-Stichting voor Zeister geschiedenis en Jaarboekje van het Oudheidkundig Genootschap "Niftarlake" en Oud-Utrecht en Seijst en nog een aantal andere. Er is geen overall register, maar bovenaan de page is te zoeken via ‘Zoeken binnen collectie’. Zoek bv eens met Zocher of Schoonoord of Slot Zeist of landschapsstijl of een schrijversnaam.

Kijk bv eens naar artikel over Schoonoord van de hand van J.H. Heimel in Seijst (ga met bladeren verder).Of De buitenplaatsen langs de Vecht: tuin- en parkgeschiedenis door HJM Tromp (begint onderaan de pagina). Of begin gewoon vanuit Geschiedenis van Utrecht, kies willekeurig en ga lekker bladeren en lezen.JH

Zie voor interessante en leuke excursie-foto’s binnenkort de Page Extra op de Cascade website.

Zaterdag 23 september was de Cascade-excursie naar Kasteel Twickel in Delden. Een mooiere dag was niet denkbaar en de opkomst is nog nooit zo groot geweest.

Jet Schadd heeft ons met vele vrijwilligers van Twickel een onvergetelijke dag bezorgd. We bezochten eerst de rijke interieurs en na een super verzorgde lunch bezochten we de moestuinen, de rozentuin en het uitgestrekte park van Jan David Zocher jr. en Eduard Petzold. Henk Saaltink en Elias Vermeer leidden ons rond en kregen vele kritische vragen voor hun kiezen. Ze vertelden ons wat de bedoeling was van het herstelplan van ir Michael van Gessel (zie o.a. zichtlijnen-herstel op bijgevoegd plan) en wezen ons de zwakke plekken aan in het park: dichtgeslibde vergezichten, bruggen die naar de plannen van de landschapsarchitect  vervangen gaan worden; eutrofiering van het water, intensief of extensief maaibeheer etc. Terug in de oranjerie en de Poortman-tuin, onder het genot van een glaasje, bestudeerden we tenslotte de geschiedenis van het park en de tuinen incl. de herstelplannen (in een prachtig verzorgd boekje gebundeld).

Toch miste ik iets, en dat is het ontwerp (in drie delen) van Petzold uit de kaartencollectie in Wageningen. Geven deze drie kaarten (samen) hetzelfde beeld als de ontwerptekening van Petzold uit het Huisarchief Twickel? Heeft iemand deze ooit vergeleken? Misschien kunnen de betreffende archiefbeheerders of de sprekers of toehoorders van het symposium (een week eerder) daar antwoord op geven?

Ook nog een vraag betreffende het Marot-ontwerp van de parterre op Twickel. Zie tentoonstelling en in de catalogus die we hebben meegekregen op p. 16. Op de tentoonstelling en in het boekje worden we getracteerd op een computer-falsificatie. Dat is tegenwoordig een leuke truc, maar ook vroeger deden ze zoiets. Vergelijk eens de gravure uit het boekje met de hieronder afgebeelde gravure uit Wageningen en zoek de verschillen. Niet alleen dat de halve parterre nu door de computer is aangevuld, maar ook de tekst is anders. 1) de ene prent is gespiegeld t.o.v. de andere, terwijl de tekst dit niet is; 2) Sr. Marot is op de Wageningse prent veranderd in Daniel Marot; 3) Op de hier afgebeelde Wageningse prent is sprake van no. 8. Dit is niet het achste parterre-voorbeeld voor Twickel zoals wordt gesuggereerd, maar het achtste voorbeeld uit de serie gravures Livre de Parterres van Marot.

Reageren? Altijd heel graag. CO.

In het meest recent verschenen Cascade Bulletin (jrg 2006, nr 1) staat het artikel Kleurig Uitzicht van Wim Meulenkamp. Over het gebruik van gekleurd glas in de landschapstuin. Niet alleen de ervaring van het effect van dit gekleurde glas zal verrassend zijn geweest, maar ook het artikel is verrassend, kleurrijk en licht.

Aan de rij van voorbeelden wil ik in deze weblog wat beelden toevoegen. Ik heb er een 3-tal uitgepikt:

Westerbouwing (Oosterbeek) omdat het voor mij nabijgelegen is.

Vergroot deel uit een ansicht, in het midden de ‘ruitjes’ ; bron: Gelderland in Beeld

De glazen koepel van Elswout (Overveen) als recent voorbeeld.

Foto: Jan Holwerda

Tot slot, het Claude Glass (of Claude Mirror of Black Mirror) omdat je daar gewoon een afbeelding bij wil zien.

Op een Engelse site (later youtube) kun je het effect van een Claude Mirror (op Tintern Abbey in Monmouthshire) live via een webcam aanschouwen. Als je op deze webpage nog eens doorklikt, via Click Here of de afbeelding van de Abbey, dan krijg je de webcamweergave op beeldschermgrootte.
Jan Holwerda

Naar aanleiding van de web-log van 19 juli over de vondst van 18 boeiende foto-albums van de buitenplaats Wielbergen, wil ik graag twee zaken melden die tuinarchitectonisch toch wel interessant zijn wat betreft Huis Wielbergen te Angerlo. Het huis werd tussen 1869 en 1872 gebouwd naar ontwerp van L.H.Eberson, in dezelfde tijd als het Jachthuis op De Gulden Bodem (Arnhem), in opdracht van Willem Baron Brantsen. Niet alleen dat de huizen sprekend op elkaar lijken, zoals blijkt uit het artikel waarnaar de webmaster had verwezen, maar ook is op beide plaatsen Eduard Petzold aangezocht voor het maken van een landschapsplan. Een ontwerp / situatietekening van Petzold van Gulden Bodem bevindt zich in de afdeling Speciale Collecties LUW (zie http://library.wur.nl/tuin); het ontwerp van Wielbergen (zie hierboven) is opgeslagen in het Archiv van de Senatsverwaltung Bau- und Gartendenkmalpflege Berlin, zoals ook acht andere ontwerpen van Petzold van zijn projecten in Nederland. Afgebeeld ontwerp is overgenomen uit het boek: Von Muskau bis Konstantinopel: Eduard Petzold ein europaeischer Gartenkuenstler 1815-1891, de dissertatie van Michael Rohde. Amsterdam / Dresden, 1998. Michael Rohde is tegenwoordig directeur van Park Muskau. CO

Vanmiddag naar de tentoonstelling ‘Vogelvlucht door drie eeuwen tuinkunst op Middachten’ te Middachten (De Steeg) geweest.

De tentoonstelling zelf is niet groot. Langs de trap naar de kelderverdieping hangen de vogelvlucht van A. van der Laan & H. de Leth en ontwerpen van C.E.A. Petzold (1878), van H.A.C. Poortman (1901), van R.Ed. André (1908) en van Erkelens (1947).

In één van de keldervertrekken was nog meer materiaal bijeengebracht. Oude afbeeldingen, deels in boekwerken, veel oude foto’s en ontwerpen van delen van de tuin, o.a. de linkerhelft van de zuidelijke parterre (door H.A.C. Poortman), de wijziging van de parterre aan de oostzijde (door R. Ed. André), de doolhof door H.A.C. Poortman , de vervanging hiervan door het rosarium (H.A.C. Poortman 1926).

Als gezegd het is geen grote tentoonstelling, maar wel het originele materiaal en daar kan een verkleinde, vaak zwart-witte, foto in een boek niet tegen op. Verder ga je door de tuinen en het kasteel met o.a. het fantastische trappenhuis en de centrale koepel naar de tentoonstelling en daarna aanschouw je de werkelijkelijkheid van de tuinen opnieuw. En het is die totale entourage die een perfecte middag maakt.

Het kasteel en de tentoonstelling zijn enkel nog 25, 30 en 31 Juli te aanschouwen!!  De tuinen tot 15 september.

Zie ook:
Vogelvlucht door drie eeuwen tuinkunst op Middachten
Website van Middachten, en dan m.n. Kasteeltuin en Historie.

Lees zeker ook Middachten Huis en Heerlijkheid, Hoekstra. T. e.a. (red). En niet alleen omwille van het hoofdstuk ‘De Tuinen en het park van Middachten’ door D. Koper-Mosterd en H. Tromp.  JH

Het net uitgekomen Cascade Bulletin kent een artikel van Luurd Reinders over de problemen rond de bouw en aanleg van de fonteinen van Sanssouci. Dit artikel gaf meteen al aanleiding tot reacties.

Jammer dat een kaart voor een nadere plaatsbepaling van de verschillende elementen mist en ook afbeeldingen als verdere illustratie.  We hebben eens over internet gezworven en niet een 100% match kunnen maken, maar willen uit het vele materiaal wat te vinden is toch de volgende links noemen:
– Sanssouci in Wikipedia
– Die Parkanlagen von Sanssouci in Potsdam
– Park Sanssouci
– Cor en Joke in Potsdam (ik ken ze niet, maar ’t is wel een lange, mooie serie foto’s)

Tot slot nog een bijdrage van Joost S.H. Gieskes:

In het interessante artikel over Sanssouci, zie Cascade bulletin 2/2005, wordt terloops de naam Voltaire vermeld. Inderdaad waren Frederik de Grote en Voltaire enige tijd bevriend, al heeft dat niet lang geduurd. Een aardige anekdote over deze vriendschap is bewaard gebleven.
Toen Frederik (in het Frans) een uitnodiging aan Voltaire stuurde voor een etentje op paleis Sanssouci deed hij dat aldus:

   ‘   P       à    6 ‘
    venez       100

Voltaire aanvaardde de uitnodiging in dezelfde stijl, en wel als volgt:

   ‘ G a ‘

Uitleg:
Hier staat ‘venez’ onder (sous) de P ; 100 (cent) staat onder (sous) de 6 (six), ofwel ‘Venez souper à Sanssouci’

Voltaire: grote G ofwel ‘G grand’, kleine a ofwel ‘a petit’ = J’ai grand appétit.

Weer eens iets uit mijn regionaal dagblad (de Gelderlander):
Het Gelders Archief heeft achttien boeiende fotoalbums verworven. De foto’s gemaakt door Vivian Jacob Lodewijk Tom baron Brantsen (1880-1954), wonende op het huis Wielbergen (Angerlo). De foto’s tonen het leven op het landgoed, de familiebezoeken, de omgeving en de vele reizen die de fotograaf maakte. Maar ook verschillende kastelen en huizen in Gelderland. Na zijn overlijden in 1954 kwamen de foto’s terecht bij de executeur-testamentair. De albums zijn recent teruggevonden op de zolder van een particulier in Doesburg, familie van de executeur-testamentair. Fantastisch als je zoiets op je zolder tegenkomt, toch?.

Zie ook nieuwsbericht van Gelders Archief.

Meer over Huis Wielbergen (Angerlo) en zijn tweelingbroer Het Jachthuis (Arnhem) op een webpage over de laatste.