(OVERGENOMEN)
Het symposium Behoud Groen erfgoed op woensdagmiddag 15 januari 2020 bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in Amersfoort gaat over de instandhouding van bedreigde populaties van wilde bomen en struiken in Nederland.

Uit een onlangs met subsidie van de RCE opgesteld rapport blijkt dat de staat van de inheemse bomen en struiken in Nederland ronduit zorgwekkend is. De helft van de soorten is zeldzaam en in hun voortbestaan bedreigd. Toch wordt dit nauwelijks opgemerkt. Met dit symposium willen we de aandacht vestigen op de problemen, maar vooral ook de oplossingen in kaart brengen. Dat doen we graag samen met u op 15 januari!

Meer over het rapport Behoud groen erfgoed. Plan voor het behoud van bedreigde wilde bomen en struiken in Nederland is hier te vinden, net als de link naar de download.

Deelname is gratis, maar u moet zich wel aanmelden. U kunt zich inschrijven via dit formulier.

13.00 Inloop met koffie en thee
13.30 Welkom
13.35 Groen erfgoed en de RCE, Otto Brinkkemper (RCE)
13.40 Behoud van wilde bronpopulaties van inheemse bomen en struiken, Lodewijk van Kemenade (Landschapsbeheer Flevoland)
14.05 Wilde bomen en struiken; groen erfgoed van natuur en cultuurhistorie, Bert Maes (Ecologisch Adviesbureau Maes)
14.30 Genetische aspecten bij behoud van bronpopulaties van wilde bomen en struiken, Paul Copini (Centrum Genetische Bronnen)
14.55 Pauze
15.35 Door de bomen het bos zien, Lammert Kragt (Staatsbosbeheer) en René van Loon (Ecologisch Adviesbureau Van Loon)
16.00 Plenaire discussie over te nemen stappen
16.30 Afsluiting en netwerkborrel

Overhandiging van het eerste exemplaar van Tuingeschiedenis in Nederland III. Verdwenen tuinen (Foto: Kees Beelaerts van Blokland)

Donderdagmiddag waren vijftig Cascade donateurs te gast op Gunterstein. Na korte inleidende bijdragen werd het eerste exemplaar van Tuingeschiedenis in Nederland III. Verdwenen tuinen, onder toeziend oog van Margaretha Poulle en haar neefje Pieter, overhandigd aan onze gastvrouw Bertien Quarles van Ufford.
Hier is alles over het boek te vinden en hier valt het te bestellen.
(donateurs die niet aanwezig waren wordt een exemplaar toegezonden).

De opgeblazen binnenrijen van de Middachtenallee, tussen de oprijlaan en de zijweg naar de moestuin (16 april 1945, bron: beeldbankwo2.nl)

Het verhaal van het opblazen van een deel van de bomen van de Middachterallee aan het einde van WO II kende ik wel. Na de foto’s als in dit bericht nog even gezocht.

Op 5 april 1945 werden beide binnenrijen tussen oprijlaan en zijweg naar de moestuin opgeblazen, om de weg voor oprukkende geallieerden te versperren heette het. Vanaf 10 april werd ook de zuidelijke buitenrij tussen De Steeg en de oprijlaan opgeblazen (‘vernielzucht’).
In de winter van 1945-1946 volgde op last van Staatsbosbeheer verder velling in het opgeblazen deel en een jaar later kap van nog meer bomen.
Jan Holwerda

De opgeblazen zuidelijke buitenrij van de Middachtenallee, tussen De Steeg en de oprijlaan (16 april 1945, bron: beeldbankwo2.nl)

De Middachtenallee deels zonder bomen, tussen De Steeg en de oprijlaan, na na-oorlogse kap (1947, bron: beeldbankwo2.nl)

Achterzijde Huis Ter Wegen (1881/eind 19e eeuw) (Bron: Hein Krantz)

In deze reactie sprak Hein K. over een foto van Huis ter Wegen in zijn bezit en vroeg Carla O. hierom / om mogelijkheid van publicatie. Hein stuurde de foto (hierboven).
De foto was ondersteboven ingeplakt, dus de weerspiegeling in het water stond boven het huis. Vandaar de eerdere reactie ‘beetje onscherp’.

Hein schrijft: ‘… de foto uit het fotoboek van mijn grootvader. Je ziet dat de tekst ondersteboven aan de bovenkant staat [heeft de webmaster weggeknipt]. Dat komt omdat mijn grootvader de foto op z’n kop heeft ingeplakt. De tekst is “Achterzijde van Huys ter Weegen te Sassenheim. Eigendom van van C.H. Krantz voordat hij huwde. Bestaat niet meer.” C.H. Krantz is zijn vader en die huwde in 1883, 2 jaar later werd mijn grootvader geboren. Ik heb erbij geschreven dat de foto uit 1881 is, maar ik weet niet meer waarom. Misschien omdat ik vond dat de beplanting wat lager is dan volgens de plaat van Lutgers van 1885.’

Als je de achterkant hebt gezien wil je de voorkant natuurlijk ook zien. Erfgoed Leiden en omstreken weet een foto te bieden.
En omdat ze zo mooi en in kleur zijn ook nog twee aquarellen met het huis van de hand van Lutgers.

Voorzijde Huis Ter Wegen (1881/eind 19e eeuw) (Bron: Erfgoed Leiden en omstreken)

Voorzijde Huis Ter Wegen (1855), Petrus Josephus Lutgers (Bron: Erfgoed Leiden en omstreken)

Achterzijde Huis Ter Wegen (1855), Petrus Josephus Lutgers (Bron: Erfgoed Leiden en omstreken)

Foto’s: fam. Krijtenburg
n.a.v. Chinees tuinhuis Sassenheim / Huis ter Heide

Geachte lezers, mijn ouders hebben het huisje bewoond van 1948 tot 1953. Mijn oudere broer en ik zijn er geboren. Ik heb foto’s van mijn trotse ouders voor het huisje. Onze ouders zijn overleden in resp. 1999 (vader) en afgelopen voorjaar mijn moeder. Mijn ouders waren dolgelukkig met dit bescheiden onderkomen. Er was een enorme woningnood en dit was een uitkomst. Mooi gelegen, pal tegenover “het patersbos” zoals mijn moeder het landgoed noemde gelegen aan de overkant van de Amersfoortseweg. Hier wandelde mijn ouders met ons. Geweldig dat we het huisje nog eens kunnen zien. Jammer dat het afgebroken is. Volgens mij stond het in de voortuin van Huis ter Wege, maar ik kan me vergissen. Van mijn ouders had ik begrepen dat het huisje ook nog tentoongesteld zou zijn op de expo in Parijs. Zou dit kunnen? Enfin we vinden het geweldig dat we het bovenstaande kunnen delen met u. De foto’s van mijn ouders en hun pasgeboren 2 kinderen zal ik sturen naar de redactie.
Met vriendelijke groet, Kees T.C. Krijtenburg

De konijnenberg van Kroměříž, met de vier continenten op de hoeken en een Venus op de top, Justus van den Nijpoort (Bron: archive.com)

Je komt ze wel eens tegen. Konijnenberg als toponiem, konijnenwarande in archiefstukken en warandemeester als functie. Zo leuk om de eerste ook in een prent te zien, als onderdeel van een tuinaanleg. Helaas in een niet Nederlandse tuin, in die van het Aartsbisschoppelijk paleis in het Tsjechische Kroměříž. Maar de prent is wel van de hand van een Nederlander, te weten Justus van den Nijpoort (ca 1625-1692). De tekeningen zijn opgenomen in het Die Fürst-Bischofliche Olmucische Residentz-Stadt Cremsier : sambt denen nechst darbey neu-erhöbt, und von Grund zugericht und erbauten Lust- Blum- und Thier-Garten (1691), hier door te bladeren. Rechts, onderaan deze prent is de konijnenberg als onderdeel van de tuinaanleg zichtbaar. En gelijk vallen nog twee bergjes op.

De prent geeft beeldend uitleg aan het fenomeen konijnenberg en kent een Venus als bekroning. Maar het kan ook anders. Uitleg en bekroning luiden volgens J.B. van Loghem in De Geldersche bouwhof: landbouwkundige en oeconomische handwijzer voor beminnaars van het buitenleven. Door een liefhebber van den land- en tuinbouw (1848):

Wil men echter regt vermaak van konijnen hebben, dan grave men een stuk land af, dat niet te slecht kan zijn, indien slechts de grondslag hoog zij. In het midden werpe men dan van de uitgegravene aarde een zandberg op. Vervolgens make men binnen den geheelen omvang der ringsloot een digt rasterwerk, twee voet diep onder den grond en drie daar boven. Onder den grond kan men ook planken gebruiken. Dit omrasterde land kan men dan met eenige boomen bepoten, den aanleg naar willekeur. Ook is het niet onaardig boven op den konijnenberg, eene kleine turksche tent te zetten, die echter op lange en stevige palen moet rusten, anders zullen de konijnen den grond uitgraven en zal de tent spoedig verzakken.

Jan Holwerda

Uitsnede met de konijnen.

Gisteren verscheen het boek Kassen in Nederland, een uitgebreide studie van plantenkassen in Nederland tussen 1650 en 1950. Het boek vertelt de geschiedenis van  bestaande en verdwenen historische kassen in Nederland, in onder andere botanische tuinen, op buitenplaatsen en in de glastuinbouw. Niet alleen de ontstaansgeschiedenis is in beeld gebracht, ook de ontwikkelingen vanaf de zeventiende eeuw komen aan bod, net als kassenbouwers, materiaal, beheer en behoud. Het boek is het resultaat van jarenlang onderzoek door de Werkgroep Historische Kassen in Nederland, bestaande uit medewerkers van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en specialisten uit het veld. Bijzonder is dat het boek online te lezen is op een speciale website; www.kasseninnederland.nl. Daarnaast zal bij voldoende belangstelling een fysieke versie gedrukt worden.

Bestudering van de geschiedenis van de kassen in Nederland en in het bijzonder de technologie van kassen is niet eerder gedaan. En in Nederland staan er nog al veel. Een kas is een goed licht doorlatend, fragiel bouwwerk voor het telen of het in cultuur brengen van gewassen. In de kasruimte wordt een aangepast kunstmatig klimaat in stand gehouden. In ons klimaat zijn kassen belangrijk om gewassen te telen die anders niet zouden gedijen. Historische kassen komen voor in de glastuinbouwgebieden als het Westland, Aalsmeer en Vleuten, op buitenplaatsen, vooral in de provincies Utrecht, Gelderland en Overijssel, en tenslotte in botanische tuinen zoals van Amsterdam, Leiden en Utrecht. Dit boek laat de historie zien van een tegenwoordig grote economische sector en zal eigenaren helpen bij het in stand houden van hun rijksmonumenten.

Voorbeelden van recentelijk gerestaureerde kassen zijn te vinden op Eyckenstein in Maartensdijk, Kasteel Heeswijk, Landgoed Kraaybeekerhof in Driebergen, historische druivenkwekerij Sonnehoeck in Kwintsheul en Jachtslot De Mookerheide in Molenhoek.

Kassen in Nederland is een uitgave van Stichting In Arcadië, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, museum de Historische Tuin Aalsmeer en het Westlands Museum voor Streek en Tuinbouwhistorie te Honselersdijk.

Het doet ons groot plezier u als trouwe donateur de verschijning van onze derde Cascade-bundel te kunnen aankondigen: Tuingeschiedenis in Nederland III met als thema Verdwenen tuinen. Negentien auteurs, redactie, vormgeefster en drukker hebben zich de afgelopen maanden ingespannen om een waardig vervolg op de delen I (2009) en II (2016) samen te stellen. Deze publicatie wordt wederom in eigen beheer uitgegeven en zal in de loop van december kosteloos aan alle donateurs worden toegezonden.
Voor de doop van dit derde deel genieten we de genereuze gastvrijheid van de stichting Ridderhofstad Gunterstein te Breukelen. Het doet ons genoegen u hierbij te kunnen uitnodigen voor de presentatie van

Verdwenen tuinen. Tuingeschiedenis in Nederland III

op donderdag 12 december 2019 op Huize Gunterstein te Breukelen van 16 tot 18 uur.
Na ontvangst volgen enkele korte inleidingen over het thema van de bundel en de overhandiging van het eerste exemplaar aan de voorzitter van de stichting Ridderhofstad Gunterstein, mevrouw Bertien Quarles van Ufford, de huidige Vrouwe van Gunterstein

Verder details en het aanmeldingsformulier vindt u hier.

(OVERGENOMEN)

Erfgoed in het bosbeheer
Handleiding voor het integreren van erfgoedwaarden in het beheer, Martijn Boosten & Joyce Penninkhof, oktober 2019

Bossen herbergen een breed scala aan erfgoedwaarden. Bossen zijn rijk aan cultuurhistorische en archeologische sporen die door eeuwenlang menselijk gebruik van het landschap zijn achtergebleven. Denk bijvoorbeeld aan hakhoutrelicten, wildwallen, grenspalen, leemkuilen, lanen, sprengen, rabatten, karrensporen, landweren, grafheuvels en raatakkers. Bossen herbergen ook patronen die samenhangen met de ontstaansgeschiedenis van het landschap, zoals verkavelingspatronen, historische wegennetten, bewoningsplekken, ontwateringstelsels en historische tuin- en parkontwerpen. Een deel van dit erfgoed heeft een beschermde status als (rijks)monument, maar het merendeel van het erfgoed heeft geen officiële monumentenstatus. Dit maakt dit erfgoed echter niet minder waardevol. Bosbeheerders hebben daarom een grote verantwoordelijkheid om zorgvuldig met erfgoed om te gaan. Temeer omdat bossen nog talloze onbekende en onontdekte erfgoedwaarden bevatten, zowel ondergronds als bovengronds. Voor het bosbeheer biedt dit uitdagingen, maar ook kansen. Deze handleiding gaat daar nader op in en biedt praktische handvatten voor het omgaan met erfgoedwaarden. Deze handleiding bundelt de kennis en ervaring die de afgelopen jaren in Nederland is opgedaan met erfgoed in bos- en natuurgebieden.

Download PDF en andere boeken en rapporten.

(OVERGENOMEN)
Buxussymposium: Wat te doen met ons eeuwige groen?
Kasteel Amerongen
29 november, 12:30-17:00
€65

Kasteel Amerongen organiseert op vrijdag 29 november een interessant Buxus-symposium: Wat te doen met ons eeuwige groen? Diverse experts op het gebied van de buxus delen in één leerzame middag hun kennis en ervaring vanuit hun eigen werkveld. Drs. Carla Oldenburger, Willem Zieleman, Didier Hermans en Jochem Bonte zijn de sprekers.

Waarom dit symposium?
In 2015 werd op Het Loo een symposium georganiseerd over de problemen met buxus en buxus-ornamenten dat met veel enthousiasme bezocht werd door beheerders van groen erfgoed, kwekers, hoveniersbedrijven en erfgoed-eigenaren. Inmiddels zijn er op diverse vlakken ervaringen opgedaan en maken nieuwe ontwikkelingen het beter mogelijk dit culturele erfgoed te vitaliseren en zo te behouden. De virussen vormen nu niet meer het grootste probleem maar ons prachtige groen werd belaagd door de buxusmot. Eeuwenoude buxusornamenten werden in ras tempo kaal gevreten. Chemisch bestrijden is geen oplossing maar hoe dan wel?
Graag praten we u bij over de laatste ontwikkelingen en zienswijzen vanuit diverse perspectieven die relevant zijn voor Tuinbazen, (erfgoed)hoveniers, tuinbezitters en andere betrokkenen die onze buxuscultuur een warm hart toedragen. De stellen u graag voor aan onze sprekers:

Drs. Carla Oldenburger (Oldenburger Historisch Groen) verhaalt als rijke ervaringsdeskundige op het gebied van het groene culturele erfgoed in Nederland over de rol van buxusornamenten in Nederland door de eeuwen heen.

Willem Zieleman (Adviseur tuinen Paleis Het Loo) heeft als Tuinbaas de afgelopen decennia alles meegemaakt met buxus en het vervangen daarvan in de Paleistuin van Het Loo. Hij zal ook schetsen hoe andere grote Europese paleistuinen via andere wegen de buxus-problematiek het hoofd bieden.

Didier Hermans (Herplant BV) heeft zich als gespecialiseerde buxuskweker uit Vlaanderen toegelegd op resistente soorten die beter bestand zijn tegen virussen en plaagdieren. Deze sterke planten levert hij in heel Europa bij diverse historische en monumentale tuinen. Met ons deelt hij zijn kennis over het belang van vitale planten en hoe deze optimaal te verzorgen.

Jochem Bonte (ILVO Vlaanderen) maakte zich afgelopen jaren sterk voor het ontwikkelen van een systeem voor bewustmaking, snelle opsporing en melding van plantschadelijke organismen in België. Sinds 2018 is loopt er een buxusmot-monitoringsproject waarvan hij de eerste resultaten graag met ons deelt.

vanaf 12.30 uur Inloop
13.00 uur Carla Oldenburger en Willem Zieleman
14.30 uur Koffie/Theepauze en wandelingetje naar de buxus
15.00 uur Jochem Bonte en Didier Hermans
16.30 uur Borrel en napraten

Prijzen en aanmelden
Deelname kost € 65,- p.p. Museumkaart is niet geldig. De tweede persoon van uw organisatie betaalt € 30,-. Tickets zijn uitsluitend te boeken online via boekingssysteem onderaan op deze webpage van Kasteel Amerongen.