Taco Hermans stuurde de meest recente nieuwsbrief van de Nederlandse kastelenstudiegroep en een verwijzing naar voorgaande nieuwsbrieven. Gelijk maar even verwijzen naar hun website: www.kastelenstudiegroep.nl. Daar zijn niet alleen alle nieuwsbrieven te vinden, maar ook de publicatie Het vermaaklyk slot en de symposiumbundel Een wal rondom een kasteel te downloaden.

De Wandeling in de tuin’ (ca. 1630-1631), P.P. Rubens (Bron:wikipedia)

Hartje Antwerpen ligt het Rubenshuis met daarachter een bijzondere tuin: de Rubenstuin. Hier woonde en werkte de beroemde schilder Pieter Paul Rubens (1577-1640) een groot deel van zijn leven. In 2024 is de tuin bij het Rubenshuis opnieuw aangelegd op basis van een ontwerp van Ars Horti en adviezen van de Antwerpse modeontwerper Dries van Noten. Uitgebreid archiefonderzoek door conservator Klare Alen lag hieraan ten grondslag.

De tuin is een ‘knipoog naar het verleden, blik op de toekomst’. De historische maatvoering op basis van de Antwerpse voet, de paden, parterres en zichtassen en de loofgang in combinatie met de gekozen planten geven een beeld van ‘Rubens unieke sterk Italiaans geïnspireerde bijdrage aan de tuinkunst van de Lage Landen’. De tuin is geen poging om een zuivere reconstructie van de tuin in Rubens’ tijd te maken. Gekozen is voor planten die Rubens naar alle waarschijnlijk of met zekerheid in zijn tuin had staan. De wijze van beplanten is hedendaags. Het is een kleurrijk geheel, zeker in de lente wanneer 22 historische tulpensoorten bloeien in combinatie met andere vroegbloeiers.

Klara Alen, onderzoeksconservator kunstenaarswoning en historische tuin, deed uitvoerig onderzoek naar de tuin. Zij dook de archieven in en vond in boedelinventarissen, verkoopakten, hovenierscontracten en andere bronnen informatie over Antwerpse stadtuinen in de tijd van Rubens. Over de tuin van Rubens zelf bleek de informatie helaas beperkt tot een schilderij en enkele document. In een brief van 17 augustus 1638 schreef Rubens over zijn tuin: ‘Vraag ook eens aan Willem, de hovenier, dat hij ons de rosilepeertjes en vijgen opstuurt als die er al zijn, of iets anders treffelijk uit den hof.’ Vanzelfsprekend staat er een ‘rosilepeer’ (Pyrus ‘Rousselet de Reims’) en een vijgenboom in de tuin, evenals citrusboompjes. De vijgenboom en de citrusbomen staan in rechte eikenhouten kuipen gemaakt in een ambachtelijk kuipersatelier in Nevele en in groen- en bruingeglazuurde bloempotten uit het Franse Anduze waar al sinds de zeventiende eeuw oranjeriepotten worden vervaardigd.

De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in Rubenstuin Een meesterwerk in bloei. Het is een rijk geïllustreerd, informatief boek waarin ook uitgebreid aandacht wordt besteed aan de verschillende planten die in de Rubenstuin staan. Het boek is verkrijgbaar in de boekhandel en bij het Rubenshuis (ISBN 978 94 6494 158 6, 156 pagina’s, € 24,50).
Lenneke Berkhout

Ik heb ze in de kast staan, maar digitaal is ook wel handig. Zie net dat ze per maart 2026 in Delpher zijn toegevoegd:

J.T.P. Bijhouwer, Nederlandsche tuinen en buitenplaatsen, 1943 PDF
J.T.P. Bijhouwer, Waarnemen en ontwerpen in tuin en landschap, 1954 PDF
J.T.P. Bijhouwer, Perspectief-constructie zonder vertekening voor tuinontwerpers en architecten, 1954 PDF

De Sleutelkom op Sparrendaal bij Driebergen PK-T-1710 (Bron: UB Leiden)

Jos van Berkum schreef eerder voor onze weblog:
Doolhofsporen op landgoed Sparrendaal
Een sierkluizenaar in beeld
Een weggepoetste formele tuin
Vormsnoei in hoge bomentunnels

Sindsdien zat hij niet echt stil. Zijn website geeft toegang meer, veelal recente publicaties, m.n. betreffende Sparrendaal. Ga kijken en vooral downloaden! Zie hier.

(OVERGENOMEN)
Bewoners van Gelderse landgoederen vertellen over hun leven op de buitenplaats
Gelderland is een bijzondere provincie, omdat er nog zoveel historische havezaten, buitenplaatsen en vooral ook kastelen bewaard zijn gebleven. In dit boek komen unieke persoonlijke verhalen aan bod van de bewoners. Het actuele thema van de verduurzaming van de buitenplaats krijgt daarbij speciale aandacht.

Hoewel de meeste verhalen in dit boek over buitenplaatsen in privébezit gaan, komt ook Geldersch Landschap & Kasteelen aan bod. Deze organisatie zet zich in voor het behoud van kastelen. Voor toeristen en recreanten zijn de opengestelde particuliere gebieden geliefde plekken om te bezoeken. Het boek bevat daarom per landgoed een route om te wandelen of te fietsen.

Rien de Vries, Landadel in Gelderland . Verhalen van bewoners over hun leven en over verduurzaming van hun landgoed, 2026, ISBN 9789462587618, € 29,95, pp. 160.  hier inzien.

Tänzer’s beplantingsontwerp voor Von Gimbornpark (Foto: Esther Groot)

(Getipt)
In 2011 was er de vondst van het ontwerp (zie hier), nu identificatie van de  ontwerper.

In het meest recente nummer van de Von Gimborn Gazet (zie hier) valt te lezen dat Wilbert Hetterscheid, voormalig directeur van het Bomenmuseum (zie hier), tijdens archiefonderzoek voor het jubileumboek over de historie van het Bomenmuseum (1924–2024) een oud raadsel oploste: namelijk wie de maker was van een gedetailleerd beplantingsontwerp van het toenmalige landgoed van Max von Gimborn.

Enkele jaren geleden vond hij dit ontwerp bij Antonie Sültrop-Dietz, de aangenomen dochter van Von Gimborn. Het ontwerp was niet ondertekend, waardoor het auteurschap lange tijd onduidelijk bleef. Op basis van vier brieven uit 1924 van ’tuiningenieur’ Robert Tänzer aan Von Gimborn, kon het raadsel worden opgelost. De beschreven details in deze correspondentie zijn exact terug te vinden in het ontwerp, waardoor vastgesteld kon worden dat Tänzer de auteur is.

In het jubileumboek, dat hij samen met Fleur de Beaufort schrijft, wordt deze ontdekking uitgebreid toegelicht. Het boek beschrijft de geschiedenis van het Bomenmuseum: van landgoed en Von Gimborn Arboretum tot het huidige Nationaal Bomenmuseum Gimborn. Ook de collectie, het beleid van de stichting en de geologische geschiedenis van het terrein komen aan bod. Het rijk geïllustreerde boek (ca. 100 pagina’s) bevat veel historisch beeldmateriaal, waaronder foto’s uit het familiearchief Sültrop-Dietz. Binnenkort verschijnt een eerste voorbeeldhoofdstuk in de Von Gimborn Gazet.

Met 58 deelnemers een drukbezochte Cascade RTC op Nijenrode te Breukelen, op 21 maart 2026. Hierboven de groepsfoto voor het kasteel.
Voor de lunch een wandeling door het park van Nijenrode met een introductie van Kees Beelaerts van Blokland en onder begeleiding van de gidsen Korneel Aschman en Willem Zieleman. Na de lunch een goede inhoudelijke RTC met de sprekers en deelnemers.

Door de foto’s bladeren.. doe je hier.

(OVERGENOMEN)
Vrijwilligers spelen een belangrijke rol bij het in stand houden van historische tuinen en parken. Ze zijn inmiddels een vaste waarde in groen erfgoed. Voor hen is dit boek geschreven.

Veel onderwerpen komen aan bod: stinzenplanten, de bekende borders van Mien Ruys, het Engels Hout maar ook tuinsieraden, slingervijvers en zicht lijnen. In elk hoofdstuk vind je naast de historie, tips voor het hedendaagse onderhoud. Tot slot kun je meer lezen over verschillende tuinstijlen, de perioden waarin ze toegepast werden en hoe je ze herkent. De onlangs door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aangewezen periode post 65 is hier ook in opgenomen.

Van de vele vrijwilligersgroepen werkzaam in groen erfgoed, zijn er een aantal gevraagd om hun ervaring te delen. Van de Wandelende Takken uit Noordoost – Twente tot aan de Von Wiedclub in de tuinen van Paleis Het Loo; in al hun verhalen valt vooral bevlogenheid en enthousiasme op. Doen in historisch groen is een boek vol informatie, verhalen en praktische tips.

Deyke van Donkelaar, Doen! in historisch groen, ISBN: 978-90-9041211-5, 224 pp.  € 29.95 + € 5.00 verzendkosten
Te bestellen via: info@kennisontwikkelinggroenerfgoed.nl

Het Bestuur van Cascade zal de Jaarrekening Cascade 2025 formeel op de bestuursvergadering in april 2026 vaststellen. Zojuist is op webpage Over bestuur/Cascade het Jaarverslag 2025 geplaatst. Of klik hier.

Vrijdagmiddag 20 maart a.s. is bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed het 22ste platform Kastelen & Buitenplaatsen met als thema ‘Eeuwenlange (familie-)continuïteit en de blik op de toekomst’. Aanmelden (zaal/online) kan nog altijd! Klik hier.

Kastelen & Buitenplaatsen zijn toonbeelden van continuïteit én van verandering. Een prachtig voorbeeld hiervan is Duivenvoorde, een landgoed in Voorschoten dat dit jaar achthonderd jaar verleden, heden en toekomst viert. Het was eeuwenlang in ononderbroken familiebezit maar dat betekende niet dat alles hetzelfde bleef. Iedere generatie eigenaren richtte haar blik op de toekomst en paste het landgoed, het huis en de collectie aan naar eigen believen maar met eerbied voor wat voorouders hadden nagelaten. Het jubileum van Duivenvoorde is de aanleiding voor deze studiemiddag waarbij ook de verbreding en actualiteit worden gezocht.

Programma
13.30 – Welkom en inleiding door Eloy Koldeweij, dagvoorzitter (RCE)
13.35 – Acht eeuwen liefhebben, acht eeuwen veranderen, Simone Nieuwenbroek, conservator kasteel Duivenvoorde
14.00 – Een nieuwe zaal als eerbetoon aan de familie, Eloy Koldeweij, interieurspecialist RCE
14.30 – Van kloostermop tot en met Michael van Gessel, Ben Hasselman, vrijwilliger kasteel Duivenvoorde
15.00 – Berichten uit het veld
15.10 – Pauze
15.30 – Een lange zoektocht naar authenticiteit in de langst opengestelde buitenplaats?, Afiena van IJken, directeur Menkemaborg
16.00 – Dikke takken en diepe wortels, Korneel Aschman, eigenaar ‘Korneel Aschman Erfgoedadvies’
16.30 – In gesprek met vier buitenplaatsen: doorgeven of overdragen? Rondetafelgesprek o.l.v. Rob Bloemendal met mw. Ch. Solms (Huis Weldam), dhr. D. van Sonsbeeck (buitenplaats De Gunne), mw. J. de Brauwere (landgoed Zuylestein) en mw. L. Leemans (buitenplaats Oostergeest)
17.00 – Afsluiting