OVERGENOMEN (deels)

De kracht van de vrijwilliger in groen erfgoed

Vrijwilligers zijn niet meer weg te denken in het onderhoud van groen erfgoed. Dat blijkt ook uit het onlangs verschenen manifest De kracht van de groene vrijwilliger 2017-2020.

Eigenaar, tuinbaas en hovenier staan voor vragen als: Hoe krijg je kwaliteit op de juiste plek? Wat zijn de risico’s in een historisch park? Wat voor begeleiding en organisatie is nodig? Hoe organiseer je kennisoverdracht? En concurreren vrijwilligers met de professionele arbeidsmarkt? Op 4 oktober zoeken we antwoorden op deze en andere vragen.

De kracht van de vrijwilliger in groen erfgoed
4 oktober 2017, vanaf 13.30
RCE Amersfoort

Hieronder het programma in het kort, met additionele links. Voor meer over programma en aanmelden, zie hier.

Programma
13.00 Zaal open, inloop
13.30 Welkom door Mariska de Boer, dagvoorzitter
13.40 De maatschappelijke functie van vrijwilligers in groen erfgoed, door Rob Meijers, medewerker vrijwilligers en participatie, LandschappenNL
14.00 De Groene Vingers van Utrecht, door Hélène Hine, programmamanager Beleven en Betrekken, Landschap Erfgoed Utrecht
14.20 Speakerscorner
14.30 Pauze
15.00 Omgaan met talenten, door Wim Hoogendam, tuinbaas Dekema State te Jelsum in dienst van Stichting Dekema State
15.20 Samenwerking of broodroof?, door Arno Hoefakker, directeur Hoveniersbedrijf Hoefakker, lid van Vereniging van erfgoedhoveniers
16.00 Paneldiscussie: de sprekers gaan in gesprek met de zaal
17.00 Afsluiting en drankje

Op 7 september werd het eerste exemplaar van Huis en habitus aan Yme Kuiper overhandigd. Hij kreeg dit liber amicorum uitgereikt na het door hem gehouden  afscheidscollege aan het einde van het eerste Henri van der Wyck-Symposium (zie Gisteren).

OVERGENOMEN
De vooroorlogse wereld van de buitenplaats, bevolkt door edelen, patriciërs en andere notabelen met hun dienaren, gouvernantes, pachters, paarden en jachthonden, bestaat niet meer. Zij leeft echter voort in de herinnering en de verbeelding én in studies die inzicht bieden in haar materiële vormen, mentaliteiten, machtsrelaties en ambiguïteiten.
Huis en habitus benadert de Nederlandse buitenplaatscultuur van weleer vanuit een breed, cultuurhistorisch perspectief, waarbij ook de Europese vergelijking een plek heeft. Het resultaat is een boek vol nieuwe, verassende benaderingen, onderzoekthema´s en inzichten. Meer dan dertig specialisten geven een rijk beeld van het buitenleven van heren en dames, omringd door familieportretten, kunst en huispersoneel in livrei – en daarnaast van de vaak verwaarloosde schaduwzijden van dit schijnbaar arcadische bestaan: sociale ongelijkheid, financiële zorgen en de altijd op de loer liggende vernietiging van vaak eeuwenoud erfgoed.

Conrad Gietman e.a. (red), Huis en habitus. Over kastelen, buitenplaatsen en notabele levensvormen (Adelsgeschiedenis XV), Hilversum 2017, ISBN 978-90-8704-666-8, € 35,-, 487 p. Hier te bestellen.

Yme Kuiper met zijn afscheidscollege als afsluiting van het Henri van der Wyck-Symposium
Foto: Henk Hoogeveen (twitter)

Gisteren is bekend gemaakt dat dr. Hanneke Ronnes prof. dr. Yme Kuiper als bijzonder hoogleraar Historische buitenplaatsen en landgoederen aan Faculteit der Letteren RU Groningen, vanwege Stichting Van der Wyck-de Kempenaer, gaat opvolgen.

Dit was de aftrap van het eerste Henri van der Wyck-Symposium met een programma onder de titel ‘Don’t fence me in. Vakgrenzen overstijgen bij recent onderzoek naar buitenplaats en landgoed’. Met Hanneke Ronnes als symposium-moderator spraken Anne Mieke Backer, ‘Cherchez la femme in de Nederlandse tuinhistorie’; Gerrit van Oosterom, ‘Venus en Mars: de buitenplaats-boerderij als brug voor het verbinden van werelden’; Johan de Haan, ‘A room with a view. Van binnen naar buiten, in de stad en op het land’; Theo Spek, ‘Historische gelaagdheid van het grootgrondbezit in Noordoost-Nederland: een longue durée van kasteel- en buitenplaatslandschappen en hun relatie met de regionale ontginningsgeschiedenis’ en Jon Stobart, ‘Making a country house comfortable: consumption, convenience and consolation’.

Dit symposium ging vooraf aan het afscheidscollege van prof.dr Yme Kuiper die afscheid nam van de Faculteit der Letteren en als bijzonder hoogleraar Historische buitenplaatsen en landgoederen. Zijn afscheidsrede was getiteld: ‘Afscheid van Arcadië? Wegen naar een nieuwe historische antropologie van buitenplaats en landgoed.’

(PDF van het programma, abstracts en cv’s)

Tuinbank naar Van Laar, op Sandwijck (De Bilt)  Bron:twitter

Dat het Magazijn van tuin-sieraaden (1802-1809) van Gijsbert van Laar (1768-1820) als voorbeeldenboek en ter inspiratie diende weten we langzamerhand wel. Vooral leuk is het dat het zo nu en dan nog steeds als zodanig fungeert. Bijvoorbeeld voor de in 2015 opgerichte hermitage in het park van kasteel Loenersloot (Loenersloot) en voor de in deze zomer geconstrueerde tuinbank op Sandwijck (De Bilt).
Jan Holwerda

Tuinbank naar Van Laar, op Sandwijck (De Bilt)  Bron:twitter

Plaat CXXIII  Bron: Magazijn van tuin-sieraaden (1802-1809)

Hermitage in park bij kasteel Loenersloot (Loenersloot)  Bron: Utrechts Landschap

Plaat LXVIII  Bron: Magazijn van tuin-sieraaden (1802-1809)

Gisteren startte de Landschapstriënnale 2017. Elke drie jaar wordt de Landschapstriënnale ergens in Nederland georganiseerd. Tijdens de Landschapstriënnale wordt het bewustzijn van de waarden die in het cultuurlandschap zijn verankerd, maar ook de betrokkenheid daarmee van boeren, burgers, bestuurders, beheerders en bedrijven versterkt. De vorige edities van de Landschapstriënnale vonden plaats in Park Lingezegen (2014), Radio Kootwijk (2011) en Apeldoorn (2008).

De Landschapstriënnale 2017 vindt plaats op Landgoed Kleine Vennep, gelegen op PARK21 (Hoofdweg 1041, 2152 LJ Nieuw-Vennep). Met een oppervlak van circa 1.000 hectare, net zo groot als het Amsterdamse bos, wordt PARK21 hét groene, recreatieve centrum van een dynamische, internationale regio. Voor inwoners van Haarlemmermeer maar ook ver daarbuiten (website PARK21).
Er is een uitgebreide website, een uitgebreid programma enz.

Anna Gerarda (Anna) Bienfait (1867-1942) is een overbekende naam in de geschiedenis van de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur. Niet door tuinen en parken van haar hand, maar door haar standaardwerk Oude Hollandsche tuinen (1943). Dit jaar is het 75 jaar geleden dat Anna overleed en volgend jaar is het 75 jaar geleden dat haar standaardwerk verscheen. Dat vraagt om een stukje aandacht.

Aanleiding tot de voorgaande zinnen was dat ik, 3 jaar te laat, stootte op webpages van UB Heidelberg met een in 2014 gehouden tentoonstelling betreffende Marie Luise Gothein (1863-1931) en haar Geschichte der Gartenkunst (1914). Die tentoonstelling is voorbij, maar er is
. een boek ‘Es ist schon eine wunderbare Zeit, die ich jetzt lebe’ – Die Heidelberger Gelehrte Marie Luise Gothein (1863-1931) (zie hier)
. een virtuele tentoonstelling (je moet even de logica van het bladeren doorhebben. ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt’ zou Cruyff zeggen)
. de twee delen van Geschichte der Gartenkunst zijn digitaal beschikbaar
. en voor wie liever de Engelstalige versie leest of doorbladert, A history of garden art staat voor u klaar.

Als je dat allemaal ziet dan moet er ook iets met die 75 jaar Oude Hollandsche tuinen gedaan worden, zou je zeggen. Anna Bienfait is niet Er stond een vrouw in de tuin van Anne Mieke Backer gekomen (niet iedere vrouw van de ‘kandidatenlijst’ heeft het gehaald).
Een digitale versie Oude Hollandsche tuinen is er al. Overigens al jaren, dat zal waarschijnlijk reden voor de beperkte grootte van het ‘displayvenster’ zijn: tekstdeel & plaatdeel (maar een eigen exemplaar blijft het mooist)
Jan Holwerda

Voorlinden (Wassenaar)  Foto’s: Joost S.H. Gieskes

Het Voorlindenmuseum is een strak uitgevoerd en overwegend transparant gebouw. Waar een muur noodzakelijk is heeft deze een duinzandkleur. Als contrast met het museum zijn de kleurrijke, meanderende tuinen van Piet Oudolf een ware vondst. Zowel de tuinen als het gebouw profiteren van dit ensemble. De bijgaande foto’s zullen u daarvan overtuigen. JG

Eerder haddden we berichten over de museumplannen, zie hier en hier.

OVERGENOMEN

8 September verschijnt Buitenplaatsen op de Utrechtse Heuvelrug van de hand van Anne van Rooij–van Wijngaarden [adviseur monumenten en cultuurhistorie Gemeente Utrechtse Heuvelrug].

De gemeente Utrechtse Heuvelrug telt maar liefst 44 historische buitenplaatsen en landgoederen, elk met hun eigen geschiedenis en identiteit. Gezamenlijk beslaan ze een groot deel van het grondgebied van deze gemeente. Deze beeldbepalende buitenplaatsen vormen een prachtige historische toevoeging aan de groene omgeving van de Utrechtse Heuvelrug. De statige huizen staan niet op zichzelf maar worden omgeven door zorgvuldig aangelegde tuinen of parken en bijgebouwen zoals een koetshuis, oranjerie of duiventoren.

Het karakter van de gemeente Utrechtse Heuvelrug wordt voor een belangrijk deel bepaald door haar buitenplaatsen. Vanaf de zeventiende eeuw, maar met name in de negentiende eeuw, lieten veel rijke stedelingen hun oog vallen op de Utrechtse Heuvelrug voor hun verblijf buiten de stad en schoten buiten plaatsen als paddenstoelen uit de grond. Deze concentratie van buitenverblijven vormde de Stichtse Lustwarande, een strook van buitenplaatsen tussen De Bilt en Rhenen. Deze omgeving was erg in trek aangezien het landschap met een overgang van laag naar hoog en van klei naar zand de perfecte basis voor de aanleg van romantische landschapstuinen schiep. Hier liggen bijzondere buitens als Sparrendaal in Driebergen-Rijsenburg met een voornaam achttiende-eeuws buitenhuis en Broekhuizen in Leersum met een groots park in Engelse landschapsstijl. Onder de buitenplaatsen bevinden zich ook eeuwenoude kastelen, met bekende namen als Huis Doorn en Kasteel Amerongen.

Buitenplaatsen op de Utrechtse Heuvelrug behandelt de 44 buitenplaatsen die de gemeente Utrechtse Heuvelrug rijk is. De buitenplaatsen zijn een lust voor het oog, met hun fraaie parken en indrukwekkende tuinen. Hun geschiedenis geeft een bijzonder inkijkje in het leven van gefortuneerde en adellijke families.

Anne van Rooij–van Wijngaarden, Buitenplaatsen op de Utrechtse Heuvelrug, Utrecht 2017, ISBN 978-90-5345-527-2, € 19,95, 144 p.
Inkijkexemplaar ; bestellen.

GETIPT & OVERGENOMEN
Cursus lezen van historisch kaartmateriaal, op Hogeschool Van Hall Larenstein

Bent u als professional of als vrijwilliger werkzaam in het landschapsbeheer en/of de historische geografie? Wilt u meer te weten komen over het verzamelen, lezen en interpreteren van historisch kaartmateriaal? En zo meer inzicht krijgen in het huidige cultuurlandschap? Dan is deze cursus een goede keuze voor u!

In de cursus komen zowel historische als oude topografische kaarten aan bod. De betekenis van symbolen en waarom gegevens wel of niet vermeld staan op kaarten, wordt uitgelegd. Het zelf werken met en interpreteren van historisch kaartmateriaal vormt een belangrijk onderdeel van deze cursus.
Praktische informatie

Locatie: Velp of op locatie in de Achterhoek
Kosten: € 950,- (leden van de Vereniging van Afgestudeerden 20% korting)
Cursusduur: 5 dagen
Startdatum: 24 oktober 2017 (16.00 -21.00 uur)

Programma van historisch kaartmateriaal
Aanmelden Cursus lezen van historisch kaartmateriaal
Cursusaanbod Velp & Leeuwarden

Iets van dat lege land: Gezicht op dorp Deinum vanaf Ritzumazijl gezien (1844), Jacob Symons Bonga  Bron: Fries Museum

Reisverslagen verhalen wat gezien is, maar soms ook wat er juist miste. En als het een landschapsomschrijving betreft en hetgeen wat gemist wordt als een rijtje wordt opgesomd, dan kun je haast een ‘landschapsstijl-omschrijving’ verkrijgen. Zoiets is te vinden bij Hebelius (tegenwoordig zouden we hem Harry noemen) Potter in zijn Reize door de oude en nieuwe oostelijke departementen van het Koningrijk Holland, en het Hertogdom Oldenburg, gedaan in den jare 1808.

… de trekvaart tusschen Harlingen en Franeker levert juist niet zeer veel belangrijks op: het gezigt is veelal hoogst eentoonig: nergens ziet gij op de oevers van dezen stroom, noch natuurlijke, noch door kunst gevormde bergen of dalen: geene trotsche bosschen of kronkelende beken: geene statige watervallen, of lagchende tuinen en het oog bekoorende lusthuizen: geene donkere cypressen of kwijnende treurwilgen: geene Romaneske, met ontzettend ruime ledige voorhoven voorziene kasteelen, die de gedachten zoo maar in een oogenblik een paar duizend jaren terug leiden: geene geheel of gedeeltelijk vergruisde en half tot stof verzonkene sloten en burgten, met vreesselijk krakende deuren en verroeste grendelen, in welker oude gescheurde muren de winden huilen en uilen sints eeuwen nestelen, met scheef in de sponning hangende en met wild gras begroeide vensters, uit welke wel eens Edele Dames en fiere Matronen, dappere Ridders, uit klinkklare wanhopige liefde, tegen elkander zagen schermutselen, om den kop te verliezen of den prijs der schoonheid te behalen. Van alle die fraaijigheden ziet gij hier volstrekt maar niets…

Gezicht op het dorp Midlum (18e eeuw), Pieter Idserts  Bron: Fries Museum

Direct daarna corrigeert hij zichzelf, want direct na Harlingen in Midlum verheft zich eene soort van kunstberg, een aartig stuk werks in der daad, behoorende bij de Pastorij des gemelden dorps: beneden aan den voet van dit kunstgewrocht is eene kleine grot, door de kruin van eenen hooggestamden Vruchtboom overschaduwd: eene diepe sombere stilte heerscht aldaar, die de zoetste kalmte in het hart stort en de lust tot peinzen gaande maakt: ter wederzijden klimt men op langs een gemakkelijk voetpad naar den top des bergs, die geheel vlak is, gelijk de tafelberg in Afrika, doch met dat onderscheid, dat men hier een latwerken zomerhuisje vindt, waarin men zich na het opklimmen kan nederzetten om van de vermoeijing uitterusten, en het heerlijkste gezigt te genieten, dat men zich verbeelden kan, zoo wel over de omliggende landstreek, als op de zee, en de stad Harlingen, die zich, van dezen kant gezien, ongemeen schoon voordoet. Jammer [gelukkig, we klagen verder] is het, dat de vliegende Noorden- en Noordwesten-winden, welke hier zoo dikwijls waaijen, dit genot zeldzaam langer dan voor een oogenblik, mogelijk maken…
Jan Holwerda