De Wandeling in de tuin’ (ca. 1630-1631), P.P. Rubens (Bron:wikipedia)

Hartje Antwerpen ligt het Rubenshuis met daarachter een bijzondere tuin: de Rubenstuin. Hier woonde en werkte de beroemde schilder Pieter Paul Rubens (1577-1640) een groot deel van zijn leven. In 2024 is de tuin bij het Rubenshuis opnieuw aangelegd op basis van een ontwerp van Ars Horti en adviezen van de Antwerpse modeontwerper Dries van Noten. Uitgebreid archiefonderzoek door conservator Klare Alen lag hieraan ten grondslag.

De tuin is een ‘knipoog naar het verleden, blik op de toekomst’. De historische maatvoering op basis van de Antwerpse voet, de paden, parterres en zichtassen en de loofgang in combinatie met de gekozen planten geven een beeld van ‘Rubens unieke sterk Italiaans geïnspireerde bijdrage aan de tuinkunst van de Lage Landen’. De tuin is geen poging om een zuivere reconstructie van de tuin in Rubens’ tijd te maken. Gekozen is voor planten die Rubens naar alle waarschijnlijk of met zekerheid in zijn tuin had staan. De wijze van beplanten is hedendaags. Het is een kleurrijk geheel, zeker in de lente wanneer 22 historische tulpensoorten bloeien in combinatie met andere vroegbloeiers.

Klara Alen, onderzoeksconservator kunstenaarswoning en historische tuin, deed uitvoerig onderzoek naar de tuin. Zij dook de archieven in en vond in boedelinventarissen, verkoopakten, hovenierscontracten en andere bronnen informatie over Antwerpse stadtuinen in de tijd van Rubens. Over de tuin van Rubens zelf bleek de informatie helaas beperkt tot een schilderij en enkele document. In een brief van 17 augustus 1638 schreef Rubens over zijn tuin: ‘Vraag ook eens aan Willem, de hovenier, dat hij ons de rosilepeertjes en vijgen opstuurt als die er al zijn, of iets anders treffelijk uit den hof.’ Vanzelfsprekend staat er een ‘rosilepeer’ (Pyrus ‘Rousselet de Reims’) en een vijgenboom in de tuin, evenals citrusboompjes. De vijgenboom en de citrusbomen staan in rechte eikenhouten kuipen gemaakt in een ambachtelijk kuipersatelier in Nevele en in groen- en bruingeglazuurde bloempotten uit het Franse Anduze waar al sinds de zeventiende eeuw oranjeriepotten worden vervaardigd.

De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in Rubenstuin Een meesterwerk in bloei. Het is een rijk geïllustreerd, informatief boek waarin ook uitgebreid aandacht wordt besteed aan de verschillende planten die in de Rubenstuin staan. Het boek is verkrijgbaar in de boekhandel en bij het Rubenshuis (ISBN 978 94 6494 158 6, 156 pagina’s, € 24,50).
Lenneke Berkhout