Oranjerie (Baarn)

Van de heer Jan van Zwienen kreeg ik de volgende vraag toegezonden:

“Mijn zoon en zijn echtgenote, zijn eigenaar geworden van een orangerie in Baarn. De orangerie maakte deel uit van buitenplaats Schoonoord in Baarn. De Zochers zouden betrokken zijn geweest bij de aanleg van het Park van Schoonoord en mogelijk bij het ontwerp van de orangerie en de aanleg van de bijbehorende tuin. Vóór de orangerie ligt een tuin met planten, waarvan een deel als stinsenflora geduid zou kunnen worden. Is dat herkenbaar voor u en kunt u daar informatie over verstrekken?”

Als je vervolgens op Wikipedia te rade gaat, staat daar onder Oranjerie Schoonoord:
“Volgens een inscriptie op een zolderbalk en de gemeentelijke monumentenlijst is de oranjerie in 1880 gebouwd. Het pand is opgetrokken uit grijs gepleisterde bakstenen. De oranjerie is gericht op het zuiden om in de winter, als de tropische planten werden binnengezet, zoveel mogelijk licht en warmte op te vangen. Het lessenaardak loopt naar achteren licht af; aan de achterzijde is een aanbouwtje.”

Laten we dus maar aannemen dat de oranjerie in 1880 gebouwd is. Als het hier inderdaad om een ontwerp van de fa. Zocher zou gaan, zou de oranjerie dus door de architect en tuinarchitect L.P. Zocher ontworpen moeten zijn, want zijn bekende vader J.D. Zocher is al in 1870 overleden. De oranjerie hoorde oorspronkelijk bij de buitenplaats Schoonoord, die tussen 1817 en 1902 bewoond werd door de Familie Faas Elias. Zij zouden dus de firma Zocher voor de tuinaanleg en de oranjerie een opdracht gegeven kunnen hebben.

Ik ben L.P. Zocher nooit eerder in Baarn tegengekomen. Wel zijn grootvader natuurlijk voor het park van Soesdijk en vader voor het ontwerp van het park van Groeneveld. Kan iemand van de Cascade-vrienden op de vraag van Jan van Zienen antwoorden? Of heeft iemand een idee voor een andere architect, als hij/zij de foto’s ziet?
Carla Oldenburger

Oranjerie (Baarn)

(OVERGENOMEN)

Verlangen naar groene wandelingen. De wording van het stadspark in Nederland 1600-1940
Promotie: Mw. S.J. (Sandra) den Dulk
Wanneer: 23 juni 2021
Aanvang: 16:00

Deze promotie is hier live te volgen.

Met de groeiende bevolking in steden en de klimaatproblemen staan stadsparken tegenwoordig vol in de belangstelling. Dit proefschrift laat zien dat Nederlandse stadsparken deel uitmaken van een longue durée stadsparkontwikkeling vanaf de zestiende eeuw tot heden. Uit archiefmateriaal blijkt dat de algemene aanduiding van een stadspark in de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw meestal omschreven werd als een bequame (aangename), publieke (openbare) of groene wandelweg, (stads)wandeling, wandelplaats, wandelallee, wandelgang, wandelpad, wandelbaan, (stads)plantsoen, (stads)plantagie, (stads)hout, (stads)wandelbos en vanaf circa 1875 (stads)wandelpark, villapark, volkspark, stadspark. In het begin van de twintigste eeuw lag de nadruk vooral op de term park: stadspark, wandelpark, wandel- en villapark, wandel- en sportpark, volkspark, gemeentepark, heempark of park, maar ook gemeentetuin of plantsoen: alle duiden een gemeenschappelijke functie aan als aantrekkelijke openbare stadswandelingen en parken die speciaal zijn ontworpen en ingericht als groene wandelplekken in, op of buiten de stadsgrens. Hoe stadsparken in de archiefbronnen werden beschreven, waar ze werden aangelegd, in, op of buiten de voormalige stadsversterkingen, wat de drijfveren waren om openbare parken aan te leggen, wie hun ontwerpers, planners, initiatiefnemers waren en welke bestaande openbare parken zijn monumenten zijn, staan in dit onderzoek centraal.
Niet de beroemde stadsparken, zoals het Vondelpark in Amsterdam, waren een voorbeeld voor de rest van het land, maar de onderlinge concurrentie tussen steden, waar stedentrots een van de sterke drijfveren was bij het aanleggen van openbare parken en tuinen. Dit proefschrift is interessant vooral voor tuin- en landschapsarchitecten, architecten, stedenbouwkundigen, erfgoedspecialisten, historici, hoveniers en betrokken ‘park’ burgers.

Het nieuwsbericht staat op de website van UVA, zie hier.
Promotiegegevens staan hier.
Inhoudsopgave en samenvatting staan hier.

Middachten – Van der Laan en De Leth (1724).

De tuinen van Kasteel Middachten (De Steeg) zijn weer open voor publiek. Er is een audiotour ontwikkeld die de bezoeker meeneemt door de ‘Buytensaelen van Middachten’, om zo de mooiste plekken, de bijzondere planten en unieke, historische verhalen te ontdekken.

Vier eeuwen tuinhistorie
De ‘Buytensaelen van Middachten’ horen bij de best bewaarde kasteeltuinen van Nederland. De tuinen weerspiegelen vier eeuwen tuinkunst. Middachten is al 800 jaar familiebezit en de tuinen zijn, altijd met respect voor het verleden, door de verschillende bewoners in stijl en smaak aangepast. Van de formele tuinen van Versailles uit 1700, de Engelse landschapstuinen rond 1900 en de restauratie begin jaren 80 van de twintigste eeuw; van elke periode zie je elementen terug. En nu, in het voorjaar van 2021, zijn er twee moderne bronzen beelden van Arthur Spronken aan de tuinen toegevoegd.

Unieke verhalen
De geschiedenis van het eeuwenoude landgoed komt tot leven tijdens de audiotour. Al dwalend over statige lanen en door groene buitenkamers worden bezoekers ondergedompeld in de rijke historie van de tuinen en het kasteel. De audiotour, mogelijk gemaakt dankzij een genereuze bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds, maakt van de wandeling een ware belevenis voor alle zintuigen.

Bezoekers zijn welkom van woensdag t/m zondag van 12.30 tot 16.30 uur, 2 juni t/m 30 september 2021. Het kasteel is momenteel niet geopend (restauratie). Zie ook middachten.nl.

Lezingen
1 augustus
Hoogtijdagen van de barokke tuinen op Middachten, een beeldverhaal door Hélène Bremer, kunsthistorica.

15 augustus
Philip Franz von Siebold, een lezing door oud-hortulana Carla Teune van de Leidse Hortus botanicus.

22 augustus
Romantische slingerpaden, heuveltjes en groepjes loofbomen, lezing door Heimerick Tromp, historicus en schrijver van het boek De Nederlandse landschapsstijl.

29 augustus
De restauratie van de Oostparterre, lezing en wandeling met Peter Verhoeff, landschapsarchitect.

Locatie Squashhal Middachten.
Aanvang 14.00 uur met aansluitend de mogelijkheid de tuinen van Middachten te bezoeken.
Kosten € 15,- per lezing inclusief entree voor de tuinen.
Aanmelden via info@middachten.nl tot uiterlijk drie dagen voor de datum van de lezing. In verband met de beperkte capaciteit worden aanmeldingen op volgorde van binnenkomst behandeld.

Middachten (Foto: H. Braakhuis)

Hein K. stuurde een bespreking in het Tijdschrift voor Oude Muziek van het boek Landscapes of Eloquence? Finding Rhetoric in the English Landscape Garden van Judy Tarling. Zij komt uit de oude muziek wereld, waar regels van de retorica ook gelden. Hein: ‘Ik heb het boek nu helemaal gelezen en ik moet zeggen dat het erg verhelderend is om met de regels van de retorica een aantal parken “door te lopen” aan de hand van commentaren van Repton, Walpole, Whately en vele anderen. Zo blijkt de ha-ha bv ook prima in die regels te passen.’

Het boek is niet bij de boekhandel te krijgen, maar moet via de eigen website van Judy Tarling besteld worden en kost £ 30 + £ 12 verzendkosten (dankzij de brexit, anders waren de verzendkosten £ 3,50 geweest).
De bespreking vind u hier: PDF.

(OVERGENOMEN)

Vandaag verschijnt het dubbeldikke themanummer 2021 van Tijdschrift Oud-Utrecht, ‘De groene stad’. Het themanummer laat een rijke historie zien als het gaat om de aanleg van tuinen, buitenplaatsen, parken en zelfs groene stadsdelen. Terwijl de oprukkende bebouwing tuindersgebieden, landgoederen, volkstuinen en sportvelden opslokte, creëerden burgers, (landschaps)architecten en plantsoenmeesters juist weer nieuwe paradijsjes. Het tijdschrift is rijk geïllustreerd, onder meer met kleurendia’s uit de jaren zestig door Johan van Alff, de toenmalige directeur van de plantsoenendienst.
De artikelen gaan bijvoorbeeld over de bijzondere stadstuinen van de 17e-eeuwse schilder Roelant Savery en de 19e-eeuwse schrijver Nicolaas Beets. En wie weet nog dat het Diaconessenhuis een enorme tuin had met een eigen kwekerij en ‘agrarische dienst’? Ook de ‘groene erfenis’ in de naoorlogse wijken Kanaleneiland en Overvecht komt aan bod, evenals de parken van Lunetten en de strijd voor het groene hart van Leidsche Rijn. ‘Bomenburgemeester’ Frank van den Brink vertelt over de gesneuvelde rode beuk aan de Emmalaan. Het nummer begint met het overzichtsartikel ‘Groen in een groeiende stad’ door cultuurhistoricus Roland Blijdenstijn.

In september opent de tentoonstelling ‘De botanische revolutie’ in het Centraal Museum Utrecht. Een andere samenwerkingspartner is de Open Tuinendag Utrecht, die op 26 juni voor de tiende keer wordt gehouden.

Het themanummer is los verkrijgbaar à € 7,95 via www.oud-utrecht.nl en bij de meeste Utrechtse boekhandels.

(INGEZONDEN)
Auricula-theater uit The Florist’s Directory (1792) van James Maddock

Landgoed Landfort heeft het plan twee aurikel- of bloemtheaters te bouwen en plaatsen. Historische achtergrondinformatie rond dit fenomeen is door onderzoek al vergaard, net als een aantal oude afbeeldingen en fraaie foto’s van nog bestaande oude en hedendaagse voorbeelden als op internet te vinden.
Nu wordt gezocht naar noem het bouwtechnische info van een leuk eenvoudig bloemtheater. Denk aan afmetingen, materiaal, een bouwtekening of een serie foto’s vanuit alle hoeken. Wie helpt?
Materiaal kan worden gestuurd naar info@erfgoedlandfort.nl

Auricula-theater van Chelsea Physic Garden

Auricula-theater van Het Loo

Je komt ze genoeg tegen, van die oude bepalingen die betrekking hebben op boomvernielingen of boomvandalisme of wat is het woord? Hier eentje uit 1803: Publicatie van het Staats-Bewind, betreffende het bederven, beschadigen en vernielen der houtgewassen en boomen, enz. van 26 april 1803.

Dat die geenen, welken overtuigd zullen worden met sabels, bijlen, messen of andere scherpe instrumenten aan de houtgewassen … gesneeden, gekapt, gehakt of iets dergelijks gedaan, of dezelve uitgetrokken zullen hebben … met eene strenge geeseling gestraft zullen worden, en andermaal dit doende, boven eene tweede geeseling met een confinement [opsluiting] of bannissement [verbanning] gestraft zullen worden…
Dat indien kinderen, beneden de veertien jaren, zich schuldig mogten maken, aan het hier voren … de ouders en voogden … aanspreekelijk zullen zijn; daar de rechter verder zal oordeelen … met detentie te water en brood gestraft zullen worden.

Vogelvluchtperspectief van rond 1750 van het kartuizerklooster te Roermond (Bron: website Werkgroep Historie Angerenstein)

Op internet toevalligerwijze tegen deze afbeelding aan gelopen. Hij spat sowieso van het scherm (groot weergeven), de tuininvulling trekt het oog, maar het is vooral de tegenstelling die pakt. Een klooster en die siertuininvulling. Het is het kartuizerklooster van Roermond, eenzelfde tekening zit in de RCE beeldbank. Ik lees: Het is een contemplatieve orde van kluizenaars die toch in gemeenschap willen leven. Hun samenlevingsverbond is een compromis tussen afzondering (kluis) en gemeenschap. Zij verblijven alle dagen in afzondering behalve op zondag. Dit is ook aan de gebouwen te herkennen: aparte kluizenarijen in door muren omsloten tuintjes die door lange gangen met elkaar verbonden zijn.
Op de afbeelding hebben de tuintjes ook allemaal een sierinvulling of in ieder geval sierpatronen.

Omdat Roermond uiteindelijk als Spaans Opper Gelre aan de Zuidelijke Nederlanden, kon het klooster blijven voortbestaan. Na de Oostenrijkse Successieoorlog kwam het bij Oostenrijk. In 1783 werd het klooster opgeheven.

(OVERGENOMEN)

Bijltjesdag: veel eigenaren en beheerders zien zich genoodzaakt kritisch naar hun bomen te kijken omdat ze er zichtbaar slecht bij staan of onverhoeds tegen de vlakte gaan. Klimaatverandering en droogte worden vaak als oorzaak genoemd. Maar is dit wel het hele verhaal? En welke soorten kies je als kap en herplant onvermijdelijk zijn?

De sprekers gaan tijdens het platform in op de effecten van klimaatverandering op onze bomen en op maatregelen om de groeiplaats te verbeteren. Verder bespreken we graag de vraag en het aanbod van duurzaam plantmateriaal met u, waaronder het vermeerderen van eigen bomen.

Voor tijden, sprekers, bijdragen enz, klik hier. Aanmelden is noodzakelijk om de link toegestuurd te krijgen om digitaal te kunnen gaan deelnemen.

Den Aalshorst bij Dalfsen geldt als één van de best bewaarde Overijsselse buitenplaatsen uit de 18de eeuw. Het door grachten en vijvers, moes- en siertuinen, kleine landschapsparken, statige lanen, romantische zichtkanalen, dichte houtwallen, groene landbouwgronden en karakteristieke boerderijen omgeven landhuis ademt continuïteit. Deze publicatie, die verschijnt ter gelegenheid van het driehonderdjarig bestaan van het huis, is gewijd aan de rijke historie van het landgoed, vanaf het prille begin als boerenerf in de middeleeuwen tot de huidige tijd. Centraal staat de zoektocht naar wat er is achtergebleven van de leefwereld van de mannen en vrouwen die hier vroeger hebben gewoond en gewerkt. Dit boek laat zien dat Den Aalshorst anno 2020 een levend geschiedenisboek is, waar binnen het ensemble van buitenhuis, bijgebouwen, tuinen, parkbossen en weilanden de sporen van het verleden nog tastbaar aanwezig en goed herkenbaar zijn.
Voor inhoudsopgave en meerdere spreads, klik hier.

Jan ten Hove, Landgoed Den Aalshorst. Levensverhaal van een landgoed, ISBN 9789462622876, € 37,50, 442 p.