Vanaf donderdag 1 juni 2017 viert Kasteel de Haar de afronding van de recente parkrestauratie. Groene Weelde omvat een gevarieerd binnen- en buitenprogramma voor volwassenen en kinderen waarbij de intieme relatie tussen kasteel en park weer wakker wordt gekust. Het programma is tot stand gekomen in samenwerking met gastconservator Mariëtte Kamphuis, landschapsarchitect Adriaan Geuze en kunstenaar & florist Denise Collignon.

Tussen 2006 en 2016 werd het park grondig gerestaureerd met ruimhartige steun van het VSB Fonds en onder leiding van landschapsarchitect Michael van Gessel. Hij herstelde de belijning van het oorspronkelijke parkontwerp en maakte daardoor het fraaie samenspel tussen licht en donker, open en gesloten, uitzicht en intimiteit weer beleefbaar. Bovendien voegde hij passende elementen toe, zoals een nieuwe waterpartij in het hertenkamp. De door Van Gessel gerestaureerde rozentuin staat deze zomer opnieuw in bloei met zo’n 75 verschillende soorten rozen; een geur- en kleursensatie!

Nieuw zijn onder meer het beplantingsontwerp voor de Romeinse tuin en een parkplattegrond met prachtige lommerrijke wandelroutes. Binnen biedt Groene Weelde de unieke kans om de 2e verdieping van Kasteel de Haar te bezoeken voor de fraaiste vergezichten. Ook zal de historische bloemenkelder weer tot leven komen en verschijnt in de Main Hall in samenwerking met Paleis het Loo een ode aan de verdwenen wintertuin. Zie verder hier.

Burgelijke stand Baarn, 16 mei 1817

Tweehonderd jaar geleden, op 15 mei 1817 overleed Johan(n) (Jan) David Zocher te Soestdijk.
Op 16 mei 1817 meldden rentmeester Charles Francois Simond en dagloner Gerrit de Zoete zich bij Frans Pen, burgemeester en ambtenaar van de burgerlijken stand van Baarn, met de mededeling dat de ‘Heer Johan David Zocher architeck’ de voorgaande avond om 11 uur was overleden. Burgemeester Pen stelde dezelfde dag de vrederechter van Haarlem middels een brief op de hoogte. Zoon Jan David Zocher junior maakte de dood publiekelijk bekend via de Opregte Haarlemsche Courant van 24 mei 1817.
Jan Holwerda

Vrede- en politiegerechten Haarlem

Opregte Haarlemsche Courant 24 mei 1817

Heemschut, een ieder van ons kent het tijdschrift en heeft minimaal een van de boekjes uit de serie in de kast staan. Maar oude, laat staan alle nummers? En alle boekjes? Vast niet. Ik ben blij met de exemplaren die ik in mijn kast heb. Nederlandsche tuinen en buitenplaatsen van Bijhouwer was bijna 40 jaar geleden hét boekje wat me gegrepen heeft. Later volgden meer uit de serie. Maar met alles online, en ook het tijdschrijft, dan maak je toch wel een hele grote sprong in het toegankelijk maken van dat materiaal. Met name de mogelijkheid tot digitaal zoeken is vanzelfsprekend een uitkomst. Downloaden kan ook, maar slechts betreffende pagina en helaas niet het complete nummer of boekje. Ga vooral zelf zoeken in de Periodieken van Erfgoed Vereniging Heemschut.
Jan Holwerda

Fryslân Uitgebeeld, gegeorefereerde kaarten op verschillende ondergronden, met inzoomen, transparantie en andere mogelijkheden

OVERGENOMEN (deels)
Het digitaliseren van oude kaarten is één ding, maar hoe kun je dat materiaal vervolgens zó aanbieden, dat zowel liefhebbers als professionals er op een plezierige manier mee aan de slag kunnen? En hoe kun je het thema ‘voorname huizen in Fryslân op kaarten’ presenteren via een website? Dat was de aanleiding voor ‘Fryslân Uitgebeeld’, een project van RedBot, Tresoar en het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen.

De website Fryslân Uitgebeeld, mede ontwikkeld door de GeoDienst (Research and Innovation Support, RuG), wordt op 10 mei op Staniastate in Oentsjerk gelanceerd. Centraal staan kaarten uit de zeventiende en achttiende eeuw: de eerste kaart waarvoor de provincie werd opgemeten (‘Frisia Occidentalis’, 1622), de kaarten van Christiaan Schotanus (1664) en diens zoon Bernard (1698, 1718) en de ‘Nieuwe Caert van Friesland’ (1739), ‘de grootste, schoonste en nauwkeurigste Algemeene Kaart van Friesland, welke ooit is uitgegeven’

De kaarten zijn door middel van georeferentie voorzien van coördinaten, waardoor ze zeer nauwkeurig op elkaar, maar ook op een moderne kaart geplaatst kunnen worden. De kaartlagen zijn bovendien te combineren met extra gegevens van de provincie Fryslân en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Voorname huizen
Fryslân Uitgebeeld heeft speciale aandacht voor de vele voorname Friese huizen, oftewel de (eigenerfde) staten en hofsteden uit de periode 1600-1750. De aanleiding daarvoor is het onderzoek dat architectuur- en landschapshistorica Annemarie Zijlstra heeft uitgevoerd in het kader van het Deltaplan Digitalisering. Er is een verbinding gemaakt tussen Fryslân Uitgebeeld en het Fries Kaartenkabinet, waardoor de tekeningen uit het Kaartenkabinet nu op precies de juiste geografische locatie worden weergegeven als een Point Of Interest (POI). Dit wordt in de toekomst verder uitgebreid. Alle gegeorefereerde kaarten zullen op verzoek als download beschikbaar zijn voor eigen onderzoek en open data.

Het bestuur van Stichting Tuinhistorisch Genootschap CASCADE heeft haar donateurs middels een via mail verstuurde uitnodiging geïnviteerd voor de Cascade MidZomerNacht bijeenkomst. Deze zal plaatsvinden op woensdag 21 juni 2017 op Landgoed De Leemcule bij Dalfsen, vanaf 17.00. Onze gastheer is Philip de Haseth Möller, Cascadedonateur en eigenaar van De Leemcule. Heeft u de uitnodiging niet ontvangen? Stuur dan een email naar secretariaat@cascade1987.nl. U dient zich ook via dit mailadres aan te melden voor de MZN (zonder aanmelding en betaling is deelname niet mogelijk).

Tijdens deze bijeenkomst zal ook de Carla Oldenburger-Ebbers penning worden uitgereikt, de stimuleringsprijs voor nieuwe onderzoekers. In september 2016 ging een oproep voor kandidaten uit en op 21 juni 2017 wordt de winnaar dus bekend gemaakt. Hieronder volgen de zes genomineerden en hun onderzoeken in willekeurige volgorde; in een langer document worden ze uitgebreider voorgesteld (klik hier voor PDF).

De zes genomineerden en hun onderzoeken, in willekeurige volgorde:
* Anna van Gerve. Een nieuwe dialoog met de natuur. De positie van Louis le Roy in de ontwikkeling van natuurlijker openbaar groen in de jaren zeventig. Artikel in Stadsgeschiedenis, 2014.
* Gerrit van Oosterom. Gronden van vermaak. Een reconstructie van de ontwikkeling van de buitenplaatscultuur en het buitenplaatslandschap langs de Oude Rijn tussen Leiden en Utrecht (1600-1900). Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2015.
* Willem Weiland. Groen erfgoed: Het volkspark de Leidse Hout in Leiden. Functies en gebruik van het park 1931-2014. Masterscriptie Open universiteit, 2015.
* Fenny ramp. ‘Ten gerieve des volks’ Een onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van een uniek volkspark: het Sloterpark. Masterscriptie Universiteit van Amsterdam, 2016.
* Ietse-Jan Stokroos. Graven in het landschap. Vormgeving en inrichting van begraafplaatsen in Nederland in het interbellum. Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2015.
*Jorinde Nijhuis. De tuinen van Beeckestijn. Een onderzoek naar feit en fictie in de geschiedenis van het ontwerp. Masterscriptie Vrije Universiteit Amsterdam, 2014.

Gezicht op de huizen Canton (links) en Peking te Baarn (1780-1820)  Bron: Venduehuis Den Haag

Op de omslag van onze publicatie Tuingeschiedenis in Nederland II. Denken en doen in de Nederlandse tuinkunst 1500-2000 staat een aquarel met ’t Sineese Huis Peekeng / buiten Baaren (zie hier). Een fantastische afbeelding. Maar eerlijk is eerlijk, de bovenstaande (en navolgende uitsnedes) zijn nog mooier. Maar deze aquarel was ons toen nog niet bekend. Niet vreemd, want bewuste aquarel kwam pas half april als veilingobject naar voren; opbrengst € 1.200.

De digitale versie is blijvend te zien in de beeldbank van Het Utrechts Archief, zie hier.
Jan Holwerda

Rotterdamsch nieuwsblad 12 november 1927

Na het zien van de hermitage op de kaart van Bosch en Hoven, zie voorgaand bericht, heb ik gezocht of er ergens een vermelding is gedaan van die hermitage; nog niet kunnen vinden. Wel heb ik een en andere betreffende de koepel van Bosch en Hoven gevonden. Het startte met een krantenartikel met een foto van de afbraak t.b.v. verplaatsing (hier boven).

Het Algemeen Handelsblad weet op 3 november 1927 te melden:
DE KOEPEL VAN BOSCH EN HOVEN. Hij verhuist naar den Aerdenhout.
De koepel van de vroegere buitenplaats Bosch en Hoven, moet van den Heerenweg verdwijnen, maar, zoo meldt het „H. D.”, daarmee nog niet uit Haarlems omgeving. Mr. C. J. van Tienhoven te Aerdenhout heeft hem namelijk aangekocht en zal het gebouwtje in den tuin van zijn villa „Klein Bentveld” laten herbouwen. De koepel komt dan te staan op den hoek van den Bentveldschen weg en den Zwarten weg. Het sloopen van den koepel, die natuurlijk in hoofdzaak ongeschonden moet blijven, is geen makkelijk werkje. Het achtkantige koepeldak, dat ongeveer vier meter hoog is, en een doorsnede heeft van 6 meter, bevat aan de binnenzijde fraai stucwerk. Van buiten is het met lood gedekt. Er staat een klein torentje op. Dit dak moet in zijn geheel overgebracht worden. Eerst wordt de koepel er onder weggesloopt, waarom het dak op palen gezet is. De koepel zelf is opgetrokken van zandsteen, en gekroond met een gebeeldhouwde houten lijst. Voorts is er aan de tuinzijde een mooie hardsteenen stoep, met gebeeldhouwde zandsteenen leuningen. Het dak zal ’s nachts naar Aerdenhout overgebracht moeten worden, want wegens de breedte is vervoer overdag niet mogelijk.

Verder zoeken maakt duidelijk dat de koepel nu nog steeds op de locatie aan de Zwarteweg te Aerdenhout staat, ‘verminkt’ volgens het monumentenregister.

Koepel aan de Zwarteweg in Aerdenhout  Bron: RCE

Een foto van enige jaren voor de afbraak/verplaatsing, uit het weekblad Buiten jaargang 1922, laat zien dat de koepel aan de Herenweg te Heemstede door het uit de rooilijn ‘springen  ‘in de weg stond’.

De koepel van Bosch en Hoven aan den Heerenweg  Bron: Buiten 1922

Ook rond 1770 was de koepel al ‘uitspringend’, voor het beste uitzicht. Boschhove op de Wageweg buyte Haarlem (1765-1775), Johannes Schouten Bron; Noord-Hollands Archief

Tot slot levert een online artikel over de firma Rijnierse BV uit Overveen nog een prachtige foto van de nachtelijke verplaatsing van het koepeldak (en deze foto was de reden voor deze weblog 🙂 )
Jan Holwerda

De nachtelijke verplaatsing van het koepeldak  Bron: Oneindig Noord-Holland

Bosch en Hoven (Heemstede), ongedateerd, ongesigneerd, toegeschreven aan Jan van Varel 1765  Bron: Noord-Hollands Archief

Zwaar verslavend die beeldbanken. Afbeelding na afbeelding, kaart na kaart, foto na foto. En zoveel moois te zien. En dat gecombineerd met inzoomen, soms ongelofelijk ver inzoomen. Neem nou zoiets moois als een van de kaarten van het niet meer bestaande Bos(ch) en Hoven te Heemstede. Ik heb het over bovenstaande kaart. Op basis van een andere kaart is deze toegeschreven aan Jan van Varel en gedateerd met 1765. Als geheel is de kaart op beeldscherm al prachtig. Maar inzoomen brengt meer. Die reusachtige parterre voor het huis, de paden in rococo-stijl, de individuele bomen, de boomgaardbomen, de verschillende groenten in de moestuinen, het gevogelte in de menagerie, de koetsjes met paarden ervoor enz. En tot slot rechtsboven een uitbreiding, in vroeg-landschappelijke stijl (1765, zo vroeg!). Met bomen en heesters op verscheidene wijzen getekend, een veelheid aan verschillende soorten. En als onderdeel van de vroeg-landschappelijke aanleg, een eiland. En op dat eiland begroeit met verschillende bomen en heesters, een hermitage, met een bank ervoor. Ga vooral ook zelf inzoomen, in de beeldbank van Noord-Hollands Archief (gratis heel groot downloaden mag ook nog eens).
Jan Holwerda

Bosch en Hoven (Heemstede), uitsnede met vroeg-landschappelijke aanleg  Bron: Noord-Hollands Archief

Bosch en Hoven (Heemstede), uitsnede met eiland en hermitage  Bron: Noord-Hollands Archief

Kasteel Hallo (Nijmegen)  Bron: noviomagus.nl

Ik kende de foto´s e.d. al wel, maar las nu dat er vorig jaar ook een boekje over verschenen is, over Bat-Ouwe-Zate of kasteel Hallo te Nijmegen. De foto’s zijn zeer aansprekend en enkele geven iets van de tuin weer.

Een blik over de muur in de tuin van Bat-Ouwe-Zate  Bron: Regionaal Archief Nijmegen

Franciscus Johannes (‘Frans’) Hallo (1808-1879) was de bouwer en naamgever van het in 1858-1859 op de Lindenberg te Nijmegen gebouwde neogotische ‘kasteel’ (direct ten westen van het Valkhof). Het stadskasteel bezat 85 kamers, vele uitkijktorens, een oranjerie en een klokkentoren van negen verdiepingen. Na een half jaar vertrok Hallo alweer. In 1871 werd het complex verkocht als pensionaat en klooster van de Zusters Auxiliatricen van de Zielen van het Vagevuur en in 1954/55 werd het afgebroken. Als ik zo over het boekje Die merkwaardige F.J. Hallo lees, zie hier, staan daar meer afbeeldingen in dan in alleen de beeldbank van Regionaal Archief Nijmegen en deze pagina op noviomagus.nl.
Jan Holwerda

In de tuin van Bat-Ouwe-Zate  Bron: Regionaal Archief Nijmegen

Een haast on-Nederlands beeld, Bat-Ouwe-Zate  Bron: Regionaal Archief Nijmegen

OVERGENOMEN
Na ruim vijf jaar is de Zochers OnLine editie uit 2011 eindelijk herzien en vermeerderd. De structuur van deze Internet-publicatie is veranderd; persoonlijke gegevens zijn aangescherpt; enkele Zocherparken zijn uitgewerkt; nieuwe belangrijke illustraties zijn toegevoegd, o.a. het schilderij van Wybrand Hendriks ‘Directeuren en werkende leden van het Haarlemse Teekencollegie’, uit 1799 en een belangrijke kaart van de locatie van de Bloemisterij op Rozenhagen uit 1882; vele aktes en contracten omtrent Rozenhagen, afkomstig uit een particulier familie-archief zijn toegevoegd; de projectenlijst is qua jaartallen en opdrachtgevers aangevuld en bijgesteld. Zonder fouten is het document beslist niet. Aanvullingen en commentaren zijn daarom uiterst welkom.

Rechtstreekse download, complete bericht en Zochers page.